Nesuglasice između SAD i ostalih NATO članica od početka Trampovog mandata, kao što su pitanja Irana i Sjevernog toka, izdvajanje 2% BDP za odbranu i vojsku, česta su tema javne debate, ali su još češće na tapetu onih koji šire dezinformacije.

Njemačka kancelarka Angela Merkel je 11. septembra nastupila pred Bundestagom. Na dnevnom redu je bio njemački federalni budžet za fiskalnu 2020. godinu. U svom govoru Kancelarka se dotakla aktuelnih tema poput zaštite životne sredine, Bregzita, potrebe jačanja saradnje i potvrđivanja posvećenosti članica Sjevernoatlantskog saveza.

Nekoliko dana kasnije pojedini portali su iskoristili njen istup za plasiranje dezinformacija. Portal Fakti je već 14. septembra objavio tekst sa naslovom Merkel: Vreme je da prestanemo da hranimo američke vojnike. Ubrzo su sporni sadržaj preuzeli i plasirali portali IN4S, Srbija danas, Intermagazin, Web-tribune i Srpski dnevnik.

U tekstovima se navodi da je Angela Merkel, komentarišući odnose između SAD i Njemačke tokom govora u Parlamentu, rekla da je vrijeme da njena zemlja prestane da hrani američke vojnike i da se usredsredi na svoje. Paraleno sa tim, navodi se da je Merkel izjavilada je jedini cilj SAD da navedu partnere da povećaju vojne rashode i da taj novac dođe do njih. Sve to bi, navodno, trebalo da dodatno zabrine Vašington.

Sa transkripta 111. sjednice Bundestaga, koji je javno dostupan na službenom sajtu, utvrđeno je da je istina posve drugačija.  Merkel ni u jednom dijelu svog govora nije navela uskraćivanje pomoći niti američkim vojnicima, niti bilo kojim drugim pripadnicima NATO snaga. Štaviše, istakla je značaj saradnje u multilateralnom svijetu i pozvala države da se kreću ka dogovorenom cilju – izdvajanju 2% BDP na godišnjem nivou za odbranu.

Portal IN4S objavio je 7. septembra video u kome djevojčica pjeva himnu Srbije, Bože pravde, dok u pozadini istog snimka ruski predsjednik Putin izvodi tu melodiju na klaviru. IN4S je objavio video s namjerom da i na taj način podcrta jedinstvo i bliskost dva naroda – Srba i Rusa.

Vijest se istog dana pod istim naslovom POGLEDAJTE: Bože pravde u izvođenju Putina i Nine Pešić (VIDEO) pojavila i na portalu Sloboda CG, kao i na Fejsbuk stranici Polucija. Iako opisani video postoji na Jutjub kanalu Truman Seeker kao montaža (od 23. februara 2019. godine), pomenuta Fejsbuk stranica je navodno razotkrila obmanu.

Polucija, poznata trol stranica, je video predstavila kao originalni snimak na kome se čuje da Putin izvodi poznatu numeru Olivera Dragojevića Cesarica i to dok čeka sastanak sa predsjednikom NR Kine, Si Đinpingom

Pretragom otvorenih izvora utvrđeno je da predsjednik Rusije ne svira ni Bože pravde, niti Cesaricu. U originalnom videu iz maja 2017. godine Putin je odsvirao dvije ruske pjesme – nezvanične himne Moskve i Sankt Peterburga, dok je (kao učesnik na prvom Forumu Pojas i put za međunarodnu saradnju) čekao sastanak sa predsjednikom Si Đinpingom u Pekingu.

Iz pomenutog primjera je, nažalost, jasno da ni djeca nisu pošteđena dnevno političke i populističke propagande, tim prije što portali i fejsbuk stranice dozvoljavaju pojedincima/grupama da manipulišu informacijama, kreirajući lažne sadržaje.

Šta u tom smislu nosi budućnost upitno je, jer je već danas ozbiljan izazov kako zaštiti djecu, ali i sve druge pojedince od zloupotreba na društvenim mrežama i portalima. Novinarski kodeks i etika ne obavezuju one koji svoje nezdrave ideje plasiraju u eter sa samo jednim ciljem – da dobiju što više pregleda i podršku onih sličnih njima!

Početkom avgusta najavljeno održavanje manifestacije Guča u Budvi ipak se nije desilo.

U Budvi je ovog ljeta puno dešavanja, novinski stupci vrve kontroverznim izjavama i vladajućih (koalicionih) odbornika koji se o mnogim pitanjima ne mogu dogovoriti. Uzavrelo je od toga ko je šta rekao, napisao, potpisao, baš kao i avgustovski dani. Ipak, čini se da se u medijima najteža artiljerija potegla nakon objave da će u Budvi krajem avgusta biti održan Sabor trubača iz Guče.

Portali Alo, Srbija danas i Telegraf posebnu pažnju su posvetili izjavama funkcionera Crnogorske Dragana Ivančevića. On je, prema njihovim navodima, rekao:

U Budvi se dešavaju manifestacije kao što je sabor trubača iz Guče, preko kojih ovdje treba da dođu ikonografija i zabava koje treba da nam promovišu nestanak crnogorske države 1918. i slično.

Dokazi o toj izjavi ne postoje.

Uslijedili su zapaljivi naslovi portala Alo i Srbija Danas kao što su: Eho modernog fašizma u Crnoj Gori – teška paranoja, Budva se digla protiv Srba, krenuo progon itd. koji dodatno dolivaju ulju ne vatru i raspiruju nacionalističke strasti, što svakako govori o sve izraženijem fenomenu polarizacije crnogorskog društva.

Ono što je DFC magazin posebno tangiralo u priči o Guči u Budvi, osim dezinformisanja javnosti prenošenjem netačnih izjava, je prenaglašena retorika narativa, koja može biti okidač izazivanja konflikta. Ipak, čini se da budvanske prilike najbolje opisuje poznata maksima zavadi pa vladaj!

Crnogorski pomorci su, prema najnovijem izvještaju portala Borba, još jednom bili akteri zaplijene, ovog puta 300 kilograma kokaina sa broda jedne evropske kompanije u glavnom gradu Filipina, Manili.

U naslovu članka Na Filipinima palo 300 kila kokaina: Među uhapšenima i pomorci iz Crne Gore! koji je portal Borba objavio 21. avgusta 2019. godine navodi se da su uhapšeni pomorci iz Crne Gore, , dok u samom sadržaju tog istog članka portal demantuje sopstveni naslov sljedećom rečenicom: Tamošnje vlasti nijesu saopštili identitet privedenih, a slobode je lišeno deset članova posade. Stoga, sam naslov možemo klasifikovati kao klikbejt, budući da je sasvim jasno da je upotrijebljen u svrhu pobuđivanja znatiželje, privlačenja pažnje i na kraju, dobijanja pregleda.

Skrinšot naslova članka sa portala Borba

S druge strane, činjenica da tekst portala Borba ni ovog puta nije prenio nijedan medij iz regiona, kao što nije ni u slučaju lažne objave o zaplijeni u Čileu, podstakla je DFC da pokrene istraživanje i utvrdi da li je i ovog puta riječ o lažnoj vijesti.

Detaljnijim istraživanjem kredibilnih filipinskih medija koji se bave aktuelnim temama, uključujući Manila Bulletin, Philippine Daily Inquirer i The Manila Times, nema pomena o zaplijeni kokaina ili hapšenjima, niti postoje članci da se nešto slično u skorije vrijeme u Manili dogodilo. Jedino što se može pronaći su informacije vezane za zaplijenu u Filadelfiji, koja se stvarno desila. Gugl pretraga takođe ne daje rezultate na ovu temu.

Nažalost, učestale tendenciozne objave portala Borba evidentno imaju za cilj da svojim propagandnim aktivnostima Crnogorce predstave kao loše momke. Pozivajući se isključivo na sopstvene izvore, nikad na javno dostupne zvanične informacije, objave portala Borba predstavljaju prijetnju profesionalnom novinarstvu i objektivnom i istinitom informisanju.

Na društvenim mrežama pojavila se vijest da je preminuo Grk koji je tokom NATO intervencije 1999. godine u Jugoslaviji iskazao otpor prema toj akciji.

Umro je Stefano Panajotis, covek koji je 1999. za vreme bombardovanja Srbije i Crne Gore organizovao proteste blokirao aerodrome, sprečio poletanje NATO aviona da ne bi bombardovali nasu zemlju. SLAVA MU, pisalo je na brojnim objavama na društvenim mrežama.

Nije problem što Stefanos Panajotis nije umro, nego to što vjerovatno nije ni postojao.  Pretrage otvorenih izvora o tome da je neki Stefanos Panajotis nekada organizovao proteste, blokirao aerodrome i sprečio poletanje NATO aviona iz Grčke ne daju rezultate.

Jedino što postoji je čovjek sa slike koja je u kratkom vremenskom periodu obišla društvene mreže. U pitanju je albanski poslanik Vanđel Dule (Vangjel Dule) , a u dva navrata je bio član Skupštine Savjeta Evrope.

Tako je sahranjen živ čovjek, pod imenom čovjeka koji ne postoji.

Vanđel Dule koji se, pak, našao na fotografijama u okviru objave da je to Stefan Panajotis zapravo je poslanik u albanskom parlamentu i predsjednik Stranke jedinstva za ljudska prava, koja štiti prava grčke manjine u Albaniji.

Rođen je 1968. godine u albanskom gradu Đirokaster. Od 2002. je predsjednik Stranke jedinstva za ljudska prava. Završio je engleski jezik na Univerzitetu u Tirani. Od 2002. do 2006., kao i od 2007 do 2010. bio je član Parlamentarne skupštine Savjeta Evrope.

Ovu lažnu vijest prenijeli su, između ostalih, srpske ekstremno desničarske stranke i pokreti, kao i crnogorski pokret Alternativa Crna Gora.

Iako se radi o fabrikovanoj informaciji, činjenica je da je do sada već preko 8.000 ljudi podijelilo originalnu objavu sa profila Саша Петровић na Fejsbuku.

Originalna objava na Fejsbuku koja je pokrenula lavinu reakcija na društvenim mrežama

Pokret Alternativa Crna Gora podijelila je (27. jula) sa pratiocima svog Fejsbuk naloga fotografiju fiskalnog računa hotela Iberostar Heritage Grand Perast, koja je izazvala brojne negativne komentare. Na taj način se ova politička partija pridružila nemalom broju onih koji se ovog ljeta svojski trude da predstave Crnu Goru nepoželjnom turističkom destinacijom.

Skrinšot sa Fejsbuk stranice Alternative

Nedavno se na meti kritika našao cjenovnik za koji se ispostavilo da je cjenovnik room service hotela Splendid. Najnovija objava odnosi se na fiskalni račun hotela Iberostar Heritage Grand Perast, takođe kategorisanog sa pet zvjezdica, koji je dio poznate španske hotelske grupe Iberostar.

Pratioci pomenute partije, oni skloni kritici unutrašnjeg stanja u državi, objavu su propratili ironičnim komentarima, ogorčeni visokim cijenama koje su, po njima, razlog loše sezone. Rijetki su zapazili da je u pitanju renomirani hotelski brend i izrazili čuđenje što je ta objava uopšte dospjela u javnost i zaslužila toliku pažnju. To objavu, kojom se potencira da su visoke cijene krive za sezonu koja propada, čini potpuno besmislenom.

Iako u pomenutoj objavi nije riječ o lažnoj vijesti (kao u slučaju Splendid) jer je autor upoznat da se radi o hotelu Iberostar Heritage Grand Perast, takav potez Alternative tumačimo kao jedan od načina za pridobijanje pristalica. S obzirom da većina primjedbi i ovog puta stiže iz unutrašnjosti gdje je socio-ekonomska situacija objektivno lošija, jasno je da takve tendenciozne objave lako privuku podršku tog dijela javnosti.

Međutim, potpuno podržavajući konstruktivnu kritiku, pitamo se da li je opravdano neosnovano stavljati u negativan konteks ono najljepše i najvrijednije u Crnoj Gori, a pogotovo zarad pridobijanja sitnih političkih poena.

Prema Izvještaju Evropske komisije za putovanja iz jula 2019, Crna Gora je u poređenju sa zemljama Evrope, za koje su ovakvi podaci dostupni, doživjela najveći nivo turističkog rasta u toku ove godine.

Nacionalna turistička organizacija saopštila je 12. avgusta da je od početka godine zabilježen rekordan prihod od taksi, te da u Crnoj Gori boravi 12% više turista ove u odnosu na isti period prošle godine.

Prema pokazateljima pomenutih relevantnih institucija, reklo bi se da je i ovogodišnja turistička sezona na putu da bude uspješna, suprotno skepticima koji prognoziraju podbačaj.

Gruzijsko društvo, poznato po kulturi protesta još od 19. vijeka i ruske aneksije, preko revolucionarnog perioda, sve do sovjetskih pedesetih i osamdesetih godina, ponovo je u prethodnih nekoliko mjeseci reagovalo na provokacije Moskve.

Gruzija je još tokom mandata Ševernadzea od 1995. do 2003. a još snažnije nakon Revolucije ruža 2004. godine jasno trasirala svoj put ka euroatlantskim integracijama, uz velike proteste i opstrukcije Kremlja koji Gruziju, kao i cijelo Zakavkazje sa Jermenijom i Azerbejdžanom, i dalje smatra svojim dvorištem. Zato je Rusija od početka rata igrala na etničke tenzije i iskoristila strah i emocije etničkih Abhaza i Osetina kako bi okupirala oko dvadeset procenata gruzijske teritorije.

Stalni osjećaj vojne prijetnje

Tokom avgustovskog rata 2008. godine, Rusi su demonstrirali silu i od tada permanentno uznemiravaju gruzijske građane u pograničnim područjima čestim hapšenjima, nekad i ubistvima civila gruzijske nacionalnosti. Normalan život u Gruziji, rast ekonomije i jačanje demokratije i reformi, nerijetko padaju u sjenku činjenice da se na samo 40 kilometara od glavnog grada Tbilisija nalaze ruske vojne baze bez saglasnosti gruzijske države. Za razliku od Gruzije, strah Jermenije od turske i azerbejdžanske agresije, održava bazu u Gjumriju na tromeđi Turske, Jermenije i Gruzije. Zato se Gruzija prirodno nalazi u stanju stalne vojne prijetnje od sve agresivnije raspoloženog susjeda.

S druge strane, zajednička religija sa Rusima, brojna gruzijska dijaspora u Moskvi, kao i kulturne i druge veze često vode ka pokušajima relativizacije činjenice da je Rusija okupirala dio gruzijske teritorije. Gruzija je svojevremneo bila odmorište Sovjetskog saveza, izlaz na toplo more. Nakon raspada SSSR-a, Gruzija je prošla period bolne tranzicije, ali nakon oporavka poslije promjena 2004. godine, ona opet postaje glavna inostrana turistička destinacija za Ruse. Brojni ruski opozicionari su u vrijeme Sakašvilija u Gruziji nalazili utočište.

Promjena kursa

Nakon smjene vlasti 2012. i 2013. godine i dolaska na vlast partije biznismena Bidzine Ivanišvilija, kurs prema Moskvi se dramatično mijenja, otopljavanu ekonomski, pa i politički odnosi. Primjer je ovogodišnja Interparlamentarna skupština pravoslavlja (IAO) sa sjedištem u Atini, koja je osnovana 1994. i u čijem radu učestvuje i Crna Gora sa Strahinjom Bulajićem iz DF kao aktuelnim članom. Skupština se sastala u Tbilisiju i njom je, paradoksalno,  predsjedavao ruski komunista, Sergej Gavrilov, poslanik u ruskom parlamentu. Samo prisustvo Gavrilova u Tbilisiju, kao nekog ko je agresivno podržavao okupaciju gruzijskih teritorija 2008. izazvalo je nemir u javnosti.

Gavrilov na mjestu predsjedavajućeg gruzijske Skupštine

Fotografija Gavrilova na mjestu predsjedavajućeg gruzijskog parlamenta i takođe fotografija fascikle ruske Dume pored mikrofona u glavnoj sali parlamenta, koje su objavljene na društvenim mrežama, bile su povod da opozicioni poslanici iz Sakašvilijevog Ujedinjenog Nacionalnog Pokreta (UNM) naprave skandal u skupštini i izazovu nerede. Tada su okupljeni protestanti zamalo linčovali Gavrilova na putu do aerodroma.

Povez preko oka – simbol protesta

Uz sve aktivnije rusko miješanje u gruzijsku politiku, prisustvo redakcije Sputnika u Tbilisiju, podršku ekstremnoj desnici, te širenje dezinformacija da američka vojska ima laboratoriju za biohemijsko oružje u jednom od pregrađa Tbilisija, progresivno nastrojeni Gruzijci su izgubili strpljenje i izašli na proteste.

Nakon nekoliko slučajeva policijske brutalnosti protesti su se proširili i brojni aktivisti iz nevladinog sektora su podržali revolt. Gubitak oka jednog od demonstranata učinio je da povez za oko bude simbol protesta, a zahtjev je bio ostavka ministra policije i prekid tolerantne politike prema ruskim političarima koji podržavaju okupaciju gruzijske teritorije.

Simbol protesta, Foto: Rojters

Ruski mediji su odmah krenuli u kampanju karakterisanja protesta kao izliva rusofobije i etničke mržnje, a iscenirani napad na ekipu državnog kanala Rossiya bio je na naslovnim stranama ruskih provladinih medija. Međutim, na protestima su se među demonstrantima na društvenim mrežama često mogli vidjeti Rusi, kao i reporteri ruskih opozicionih medija poput Dožda koji su slobodno izvještavali na ruskom jeziku iz samog centra dešavanja, bez da im iko ugrožava bezbjednost, naprotiv.

Zvanična reakcija Kremlja – bojkot

Ubrzo nakon otpočinjanja protesta uslijedila je prva zvanična reakcija Kremlja. Zabranjeni su svi komercijalni letovi za Gruziju i to neposredno pred početak turističke sezone. Moskva je na taj način planirala naškoditi gruzijskoj ekonomiji. Vrlo brzo je i gruzijsko vino postalo nekvalitetno za ruske standarde, baš kao i crnogorski Vranac tokom pristupanja NATO, 2017. godine.

Interesantno je kako su susjedna Jermenija i Bjelorusija iskoristile tu situaciju. Jerevanski aerodrom se ponudio kao alternativa, a na društvenim mrežama se pojavila nezvanična reklama bjeloruske Belavie sa sloganom: Vodimo vas u zemlje sa kojima se svađa vaš predsjednik, sa konekcijama iz Moskve preko Minska za Tbilisi, Kijev i Harkov.

Gruzijski aktivisti su dodatno na društvenim mrežama pokrenuli akciju Provedi ljeto u Gruziji #spendyoursummeringeorgia koja i dalje traje, a koja je odlična platforma za razmjenu utisaka sa ranijih putovanja po Gruziji, sa fotografijama nevjerovatno lijepih pejzaža, gastronomije i uopšte kulture te zemlje.

Nepromišljen ili osmišljen nastup?

Ubrzo nakon masovnih protesta, na opozicionoj televiziji Rustavi2, ničim izazvan, gruzijski voditelj Georgij Gabunija, autor političke emisije P.S. (Postscriptum), počinje svoju emisiju govoreći na ruskom jeziku i na najprizemniji način izgovara psovke na račun ruskog predsjednika i preminulih članova njegove porodice. Reakcija gruzijskog društva, po nekima i iscenirana, bila je za mnoge iznenađujuća. Iako se Putin smatra okupatorom, takav nivo javnog diskursa čak i prema neprijatelju, nema mjesta u gruzijskoj kulturi.

Nika Gvaramija, direktor Rustavi 2, Foto: RFERL

Da li se tako nešto očekivalo, upitno je, ali je neobično da su se ispred televizije Rustavi2 pojavili demonstrantni zahtijevajući otkaz novinara i ostavku direktora televizije Nike Gvaramije. Nepromišljen, a po nekima možda i iscenirani, nastup Georgija Gabunije doveo je premijera i predsjednicu Gruzije u situaciju da se moraju izvinjavati nekome ko to nikako ne zaslužuje.

Novinar je vrlo brzo otpušten, a tokom jula je ekspresnom presudom suda u Strazburu televizija Rustavi2 vraćena ranijem vlasniku, koji je najavio Gvaramijinu smjenu. Mnogi sumnjaju da je  Gvaramija, znajući za neminovnost presude, unaprijed osmislio strategiju da sačuva svoje mjesto u televiziji. Ako je tako, ostaje nejasna spremnost čovjeka da zbog ličnih interesa ugrozi poziciju svoje zemlje u jednom veoma komplikovanom odnosu prema agresivnom susjedu kojeg je često napadao.

Portal IN4S, prepoznat po plasiranju senzacionalnih informacija, objavio je 21. jula navodnu izjavu poznatog američkog glumca i producenta Toma Henksa o Kosovu.

Opšte je mjesto da je politika direktno involvirana u sve sfere društvenog života, pa tako i kulture u najširem smislu. E, ali kada domaća (čitaj srpska) ispolitizovana i podvojena kulturna scena nije dovoljna da promijeni politički diskurs, onda se poteže i internacionalna.

Portal IN4S, prepoznat po plasiranju senzacionalnih informacija, objavio je 21. jula navodnu izjavu poznatog američkog glumca i producenta Toma Henksa o Kosovu. Gostujući na američkoj televiziji E!, povodom simanja filma o istoriji nastanka izraelske države, slavni oskarovac je uporedio holokaust nad Jevrejima u Drugom svjetskom ratu sa situacijom na Kosovu gdje su nekada živjeli Srbi, a onda su došli Albanci i protjerali ih.

U interpretaciji IN4S, Henks zaključuje da su krajem 20. vijeka na Srbe padale i NATO bombe, ali da oni i dalje ne žele da priznaju da je Kosovo samostalna država. Govore da je Kosovo Srbija, poput nekada Jevreja, koji su se na kraju ipak vratili u svoju zemlju, pa možda to bude slučaj i sa Srbima.

Podsjećajući čitaoce da je Tom Henks još 1988. godine primio pravoslavnu vjeru, portal u stvari nastoji da podupre vjerodostojnost njegovih izjava, kao i saosjećanje tog velikana holivudske kinematografije sa srpskim narodom.

Gotovo identična vijest objavljena je 17. i 18. februara 2013. godine na srpskim portalima Večernje novosti i Politika. Tada je kosovski portal Koha ditore prenio demanti Lesli Dart, Henksove publicistkinje iz Los Anđelesa, o bilo kakvim glumčevim izjavama u tom kontekstu.   

Pred kraj iste godine, 4. decembra, Telegraf  je prenio kako je i srpski javni servis (RTS) nasjeo na lažnu vijest, te da je ona ubrzo uklonjena sa naslovne strane portala pošto su navodno utvrdili da nije tačna.

DFC je istraživao spornu informaciju i došao do sljedećih podataka.

Prvo, na sajtu pomenute televizije E!, koja inače emituje rijaliti program porodice Kardašijan i kratke vijesti o životu poznatih holivudskih ličnosti, nema pomenute izjave Toma Henksa.

Drugo, do današnjeg dana na Guglu nema vijesti o navodnom snimanju filma o nastanku izraelske države u produkciji Stivena Spilberga. Čak ni na IMDb, planetarno poznatoj stranici o filmu, poznatim ličnostima, TV emisijama itd, nigdje u biografijama čuvenog režisera S. Spilberga ili glumca T. Henksa nema informacija da su ikada snimali film o nastanku izraelske države.

Treće, očigledno je da se sporna izjava Toma Henksa lansira iz godine u godinu, pa tako IN4S objavljuje 5. jula 2014. godine istu vijest, uz drugačiji naslov: Tom Henks: Kosovo će opet biti srpsko. Istu informaciju periodično objavljuju i drugi srpski portali (Informer, Srbija Danas, Nacionalist, Espreso, Pravda, Kurir…) samo sa različitim naslovima: Izjava poznatog glumca razbesnila Albance; Svetski poznati glumac ponovo ODUŠEVIO Srbe OVOM objavom!; TOM HENKS: Srbi će jednog dana vratiti Kosovo!

Brojni su primjeri, baš kao i slučaj koji smo analizirali, da lažne vijesti služe i kao populistički metod političke mobilizacije najširih slojeva naroda za podsticanje nacionalne ostrašćenosti. U tome značajnu ulogu imaju neprofesionalni mediji, bolje reći portparoli interesnih grupa, čiji je prevashodni zadatak fabrikovanje lažnih vijesti svakojakih sadržaja.

I drugi holivudski glumci protiv nezavisnosti Kosova

Da navedeni primjer nije jedinstven, potvrđuju vijesti iz 2008. sa sličnim sadržajima. Tada je Blic pisao o najavama holivudskih glumaca Džordža Klunija, Šeron Stoun, Ričarda Gira, Šona Konerija da će organizovati protest protiv otcijepljenja Kosova od Srbije. S druge strane, Foreign Policy je tada prenio da su pomenute zvijezde dematovale objavljene izjave.

Međutim, ni do danas srbijanski mediji nisu prenijeli demante, niti opovrgli informacije. Naprotiv, iz godine u godinu fabrikuju iste ili slične izjave, dodajući spisku holivudskih zvijezda Džoni Depa i Roberta de Nira, koji se navodno protive nezavisnosti Kosova.

U stranim, a ponegdje i u domaćim medijima, se ovih dana piše o hakovanju najvećeg saradnika ruske Federalne službe bezbjednosti (FSB), odakle je ukradeno 7,5 terabajta podataka.

Vijest o upadu u sistem kompanije SyTech, odjeknula je 19. jula na portalu ruskog Bi-Bi-Si-ja, nakon čega su je preuzeli drugi strani mediji. Prema pisanju, grupa hakera pod imenom 0v1ru$ upala je 13. jula u sistem kompanije SyTech, ostavivši na njihovom sajtu Yoba Face[1] – emodžij koji se često koristi u trolovanju.

Skrinšot hakovanog Tviter naloga

Na dan hakovanja, ta grupa je na istoimenom Tviter nalogu (@0v1ruS) objavila nekoliko skrinšotova kojima je prikazala čitav proces hakovanja. Pored toga što su objavili mejl adrese i imena zaposlenih u kompaniji SyTech, hakeri su objelodanili i nekoliko projekata poput Арион, Реляция, Гривна. Nedugo zatim, Tviter nalog je obrisan.   

Prema navodima Bi-Bi-Si-ja, grupa 0v1ru$ je sve podatke dala najvećoj hakerskoj grupi Digitalnoj revoluciji (Digital Revolution), koji su te podatke dalje proslijedili medijima. Čudno je  što Digitalna revolucija tek 18. jula počinje da objavljuje skrinšotove o posjedovanju istih, ako je već poznato da se hakovanje dogodilo 13. jula.

Tako ruski Bi-Bi-Si dolazi u posjed nekoliko projekata komapnije SyTech, među kojima su projekti koji se tiču razotkrivanja korisnika pretraživača Tor (projekat Наутилус-С, čiji je nalogodavac ruski istraživački institut Kvat), struganje[2] društvenih medija poput Fejsbuka, Majspejsa i LinkedIn-a (projekat Наутилус čiji je nalogodavac nepoznat), kao i stvaranje programa koji sakuplja i vizualizuje informacije o tome na koji način je ruski dio globalnog interneta povezan sa mrežom (projekat Надежда čiji je nalogodavac vojna jedinica br. 71330).

Podsjetimo, u aprilu ove godine, poslanici u ruskoj Dumi podržali su Nacrt zakona o suverenom internetu koji omogućuje da u vanrednim situacijama ili u slučaju stranih prijetnji ruski dio interneta (runet) operiše nezavisno od globalnog interneta. Taj Nacrt izmjena i dopuna zakona o komunikacijama, informacijama, infromacionim tehnologijama i informacionoj zaštiti bi trebalo da stupi na snagu u novembru ove godine. Do danas, još uvijek nismo čuli izjave predstavnika FSB-a ili kompanije SyTech o tom hakerskom napadu.


[1] Youth Oriented, Bydlo-Approved Face – emodži sa izrazom lica koje je okrenuto mladima i kojeg podržavaju otpadnici.

[2] Izraz koji se korsti za skidanje sadržaja sa interneta. Ova softverska tehnika se najčešće fokusira na transformisanje nestrukturiranih podataka na mreži (obično u HTML formatu), u strukturisane podatke koji se mogu sačuvati i analizirati u centralnoj bazi podataka ili tabeli.

Vijest sa fotografijom Cjenovnika iz neimenovanog lokala u Budvi sa skandalozno visokim cijenama bila je ovih dana u špici interesovanja brojnih regionalnih i domaćih portala.

Prema tvrdnjama portala Borba, oni su u posjed sporne informacije došli posredstvom sopstvenog izvora i to 18. jula, dok su se ostali dan kasnije (Srbija Danas, Alo, Blic, Montenegro Click, Volim Podgoricu i Standard) pozivali na društvene mreže .

Korisnici Tviter naloga, @edgewater707 i @FikoR87 objavili su identičnu fotografiju cjenovnika jednog lokala iz Budve, naziv takođe nisu naveli. Korisnik @edgewater707 je izrazio zaprepaštenje zbog vrtoglavo visokih cijena, komentarišući da su veće od luksuznog restorana u Majamiju, u kojem on radi. 

Uslijedili su neprimjereni i provokativni naslovi – Nije vam Budva Montekarlo, Neviđena bahatost!, E vala ste ga prećerali, Crnogorci odlijepili. Na taj način je dodatno naglašena  kritika na račun domaće turističke privrede, kao nastavak sveprisutne negativne kampanje s početka ljeta.

A šta je istina? ISTINA je da je riječ o fotografiji Cjenovnika room service Hotela Splendid, jednog od najekskluzivnijih ugostiteljskih objekata na crnogorskoj obali. Dakle, radi se o objektu kategorisanom sa pet zvijezdica a ne o neimenovanom lokalu iz Budve, te cijene ne bi trebalo da predstavljaju iznenađenje?!

Nama ostaje da se osvrnemo na još jednu u nizu lažnih objava, što potkrepljuje našu tvdnju o sve izraženijem neprofesionalizmu pojedinih portala koji sebe, nažalost, smatraju kredibilnim medijima.

S obzirom da su objave putem društvenih mreža i drugih naloga uglavnom stav ili utisak pojedinca o određenoj temi, to automatski ne znači i da su njihovi sudovi, ocjene, komentari objektivni, tačni. Štaviše, nerijetko su ostrašćeni, obojeni predrasudama, tendenciozni, uvredljivi, neprovjereni, netačni…

Uostalom, posljednju riječ o ovoj temi daće NTO i lokalne turističke organizacije na kraju sezone. Njihov posao je da objektivno sagledaju i valorizuju ovogodišnji prihod od turizma, tog za Crnu Goru itekako značajnog privrednog resursa.