Na Fejsbuk stranici Pravo na Slobodu 9. maja objavljen je video snimak uz opis Osmodnevni protest u Poljskoj protiv obavezne vakcinacije. Na snimku se vide desetine hiljada okupljenih građana na ulicama. Analizom videa potvrđena je njegova autentičnost, ali i činjenica da snimak nije nastao u maju ove godine, kako se tvrdi na Fejsbuk stranicama, koje su podijelile video. Snimak koji su podijelile Fejsbuk stranice nastao je u Varšavi tokom masovnih protesta širom Poljske u junu 2017. godine, a razlog okupljanja nezadovoljnih građana bila je nova reforma pravosuđa.

Originalni video iz 2017. sa protesta u Varšavi

U trenutku pisanja teksta, video je na stranici Pravo na Slobodu pogledalo više od 165 hiljada ljudi, a ostvareno je skoro 6.000 dijeljenja. Osim te, video su objavile i druge stranice koje podržavaju anti – vakcinaše i koje promovišu teorije zavjere – Srpska čast, STOP 5G Srbija, Glavna grupa stranke Ivana Pernara  itd, ukupno njih 106. Sudeći po komentarima, značajan broj pratilaca je percipirao tu objavu kao tačnu i pozvao na proteste u svojoj zemlji. U manjini su ostali oni koji su pokušali da ukažu na obmanu.

Pojava i posljedice COVID-19 aktuelizovale su pitanja djelotvornosti vakcina i njihovu primjenu. Na pomenutom primjeru se jasno očituje da su antivakcinaški pokreti i teorije u akciji, kao i da ljudi olako vjeruju svemu što pročitaju na društvenim mrežama.

Znajući da su u Poljskoj kao i većini zemalja svijeta na snazi preventivne mjere zaštite od korona virusa, kojima se između ostalog zabranjuje svaki vid javnog okupljanja, jasno je da bi masovni protesti sigurno bili spriječeni. Uostalom, da se takav događaj u vrijeme pandemije i desio, bio bi udarna vijest u svijetskim medijima.

Narodna poslanica u Skupštini Republike Srbije ali i internista i profesor na Medicinskom fakultetu u Beogradu, Nada Kostić, je u svom govoru u Skupštini 29.04.2020. iznijela niz teorija zavjere o korona virusu, njegovom nastanku, razvoju situacije ali i o tome kako će svijet izgledati u budućnosti. Kostić je na početku obraćanja naglasila da „će govoriti isključivo na osnovu dokaza a ne iz svoje glave“. Međutim, tokom njenog izlaganja nije naveden nijedan kredibilan dokaz koji potvrđuje njene teorije, ostavljajući ih u domenu zavjere.

Nada Kostić u Skupštini, 29. april 2020.

Porijeklo korona virusa

Govor je počela tvrdnjom da virus nije nastao prirodnim već vještačkim putem. Poznato je da za tu tvrdnju ne postoje nikakvi dokazi. Naučnici smatraju da je virus prirodnog porijekla, odnosno, da je prešao sa životinje na čovjeka, što je stav Svjetske zdravstvene organizacije kao najrelevantnije institucije u ovoj situaciji.

Međutim, tu se nije zaustavila već je u nastavku saopštila: „I unazad ako gledamo deset godina, svi korona virusi zvali se svinjski, ptičji, zečji, ovi-oni, devetnaest, dvadeset, pedeset su u suštini veštački.“ Osim toga što dr Kostić tvrdi da su velike pandemije u svijetu koje su izazvali svinjski grip i COVID-19 laboratorijske tvorevine, što je demantovano, iznijela je i dezinformaciju da u porodicu korona virusa spadaju svinjski i ptičji grip. Međutim, svinjski i ptičji grip spadaju u porodicu Orthomyxovirusa, dok korona virus spada u porodicu Coronaviridae.

Teorija o 5G mreži i dalje aktuelna

Takođe se osvrnula na navodno cenzurisanje određenih sadržaja, dodajući da prilikom izgovaranja termina 5G mreža ili vakcinacija, dolazi do gašenja Jutjuba i društvenih mreža. Tačno je da Jutjub cenzuriše video snimke koji 5G mrežu dovode u vezu sa korona virusom, ali nije zabilježen slučaj zabrane pristupa toj platformi zbog izgovaranja ili pisanja određenih termina.

Doktorica se u svom obraćanju poziva na kanadskog naučnika Dejvida Lajka, a zapravo je mislila na poznatog britanskog teoretičara zavjere, Dejvida Ajka i njegovu teoriju da „5G mreža ima do 60 herca jako elektromagnetno polje i ako se fokusira na jedno mesto spržiće ga.“ Kada je riječ o Dejvidu Ajku, Jutjub je nedavno obrisao njegov kanal na toj platformi a takođe je uklonjen i njegov Fejsbuk profil zbog štete koju nanosi širenjem teorija zavjere o korona virusu.

Kostić iznosi još jednu teoriju a to je da su antene 5G mreže postavljenje na Beogradskom sajmu. Ta teorija proizilazi iz jedne od fotografija objavljenih na Fejsbuku početkom aprila ove godine, kada se tvrdilo da je na toj lokaciji postavljena 5G antena. U stvari, riječ je o anteni 4G mreže koja se tu već nalazi.

U Srbiji je u junu 2019. godine postavljena samo jedna 5G antena u Naučno-tehnološkom parku u Beogradu, a plan je da se nastavi sa širenjem ove mreže tokom ove godine.

Kostić takođe navodi da 5G mreža oduzima kiseonik, te se zbog toga ljudi češće znoje i zijevaju. Slična teorija se širila na društvenim mrežama i portalima, s tim što je u pitanju vjerovanje da je 5G mreža uzročnik korona virusa, jer oduzima vazduh iz pluća. O teorijama zavjere o 5G mreži DFC je već pisao a SZO je demantovala vezu između korona virusa i te tehnologije.

Mrtvi naučnici, satanizam i nezaobilazni Gejts

U nastavku svog izlaganja, doktorka je navela da je jedan japanski nobelovac izjavio da su svi naučnici koji su navodno radili na nastanku korona virusa mrtvi. Riječ je o lažnoj vijesti koja se dugo širila društvenim mrežama i portalima a koju su već demantovali brojni strani i domaći sajtovi za provjeru činjenica.

Osim dobro poznatih teorija zavjere, osvrnula se i na teoriju o satanistima i kanibalizmu a pogotovo dječijem. Pomenula je i izvjesne „adeno droge“ koje navodno satanisti koriste za podmlađivanje. Dr Kostić je vjerovatno mislila na adrenohrom, jedinjenje nastalo oksidacijom adrenalina koje ubrzava zgrušavanje krvi kod otvorenih rana. Tačno je da se vodi polemika oko toga da li adrenohrom ima psihodelična svojstva ili ne ali nikada nije utvrđeno da utiče na podmlađivanje kao se navodi u teorijama zavjere.

Kostić je govorila i o navodnom planu Bila Gejtsa da smanji broj populacije sa sedam na jednu milijardu. Teoriju su već mnogo puta raskrinkali portali za provjeru činjenica, poput Faktografa i Snopes.

Zagovornici te teorije zavjere se pozivaju na Gejtsov TEDtalk  govor iz 2010. Gejts je tada istakao da na povećanje emisije CO2, koje se mora smanjiti, utiče i broj ljudi na planeti.

Njegove riječi da „ako napravimo stvarno jako dobar posao s novim vakcinama, zdravstvenim uslugama, reproduktivnim zdravljem, mogli bismo to (broj populacije) spustiti za 10-15 odsto“ su ljubitelji zavjera iskoristili da kažu kako svjetska elita želi da smanji broj ljudi na planeti uz pomoć vakcina.

Međutim, Gejts ne predlaže smanjenje broja ljudi na planeti kroz zdravstvene usluge i razvoj novih vakcina, već se nada da će tehnološki iskoraci u ovim oblastima rezultirati sporijim rastom globalne populacije, o čemu je Gejts otvoreno govorio u intervjuima za CNN i Forbes.

Kostić dodaje da je naredni korak vakcina, kojom bi se populacija čipovala, čime bi ljudi gubili kontrolu nad sobom. Ta teorija zavjere je najrasprostranjenija i gotovo da nema kredibilnog svjetskog medija ili fact-check organizacije koji je već nijesu raskrinkali.

Dr Nada Kostić u Skuštinu Srbije izabrana je sa liste pokreta Dosta je bilo, da bi kasnije prešla u Demokratsku stranku. Kostić je bila kratko i ministarka zdravlja Srbije u prelaznoj vladi nakon pada Slobodana Miloševića 2000. do 2001.

Na Fejsbuk stranici Protiv Novog Svetskog Poretka se 22. aprila pojavio snimak iz emisije kanala the Next News Network u kojoj je gost doktor Rašid Batar. U pedeset minuta dr Batar iznosi niz tvrdnji o novom korona virusu uz veliki broj teorija zavjere poput onih već poznatih o 5G mreži, Bilu Gejtsu, vakcinaciji i čipovanju. Prvobitni video snimak emisije je uklonjen sa Jutjuba zbog kršenja smjernica te platforme. Ipak, video snimak dijela emisije koji je objavljen na ovoj Fejsbuk stranici je preveden na naš jezik i bilježi veliku popularnost na Fejsbuku pa u trenutku pisanja teksta ima 250 hiljada pregleda i podijeljen je 5.783 puta. Video je u subotu, 25. aprila podijelo i Marko Milačić na svojoj Fejsbuk stranici, odakle je dodatno podjeljen preko 300 puta.

Ko je Rašid Batar?

Video je sporan zbog velikog broja teorija zavjere i neprovjerenih tvrdnji, ali i zbog kontroverzne ličnosti samog dr Batara. Naime, dr Batar je diplomirao biologiju i teologiju a zatim i osteopatiju ali nema kvalifikacija u oblasti medicine. Poznat je kao veliki ljubitelj teorija zavjere i pobornik određenih alternativnih praksi u medicini koje su često nedjelotvorne a mogu imati i fatalan ishod. Na primjer, Batar se zalaže za liječenje autizma kod djece putem metode helacione terapije, odnosno čišćenja organizma od teških metala jer vjeruje da autizam nastaje zbog ogromne količine žive u organizmu koju treba izbaciti. Relevantne medicinske institucije smatraju da je ova metoda nedjelotvorna za liječenje autizma a čak i potencijalno rizična.

Odbor medicinskih istraživača Sjeverne Karoline (North Carolina Board of Medical Examiners) optužio je u aprilu 2008. Batara za „neetičko postupanje prema četiri pacijenta koja boluju od raka“ ali se nakon saslušanja odluka o njegovoj suspenziji odložila. Batar nije izgubio licencu ali su mu izdate tri restrikcije – da ne smije upotrebljavati hidrogen peroksid (koji je inače koristio u svom radu), da ne smije raditi sa pacijentima koji boluju od raka kao ni sa maloljetnicima. Odbor je 2010. godine zbog prethodna četiri slučaja ali i zbog liječenja maloljetnog djeteta sa autizmom bez prethodnog pregleda formalno ukorio Batara, iako mu je dozvoljeno da nastavi sa radom.

Takođe, Batar tvrdi na svojoj stranici (što je naglasio i voditelj emisije u video snimku) da je jedan od 50 najboljih doktora u SAD. Na sajtu se navodi da su „kompanije Phillips Publishing, Health Directions Inc. i kardiolog Stiven Sinatra uvrstili dr Batara među 50 najboljih doktora u SAD” za šta ne postoji potvrda i relevantan izvor.

SARS-CoV-2 nastao u laboratoriji

Pored iznošenja ostalih tvrdnji u videu, dr Batar je naveći dio vremena posvetio otkrivanju istine koja se krije iza novog korona virusa, odnosno dokazivanja tvrdnje da je korona virus nastao u laboratoriji.

Tvrdeći kako je pozadinu korona virusa počeo da istražuje nakon što mu se mnogo ljudi obratilo da utvrdi istinu, dr Batar objašnjava kako je utvrdio da je “novi korona virus zapravo laboratorijska himera (labratory chimera), nešto što je razvijeno u SAD i što je 2015. objavljeno u časopisu Nature. Uprkos moratorijumu SAD kojim se zabranjuju takva istraživanja, oni su vršili himera istraživanja – uzimaju prirodne supstance virusa i onda ga mutiraju, genetski modifikuju, mijenjajući mu morfološku konfiguraciju da bi dobio na funkciji (gain-of-funcion). To bukvalno znači da od onoga što već ima potencijal da nanese štetu bude još virulentnije i otpornije.”

Istraživanje na koje se voditelj i dr Batar pozivaju je objavljeno u časopisu Nature 2015, godine, a 20. marta 2020. godine ono je dopunjeno sljedećom napomenom urednika: “Svjesni smo toga da se ovaj članak koristi kao osnova neprovjerenim teorijama zavjere o tome kako je novi korona virus koji izaziva COVID-19 napravljen. Ne postoji dokaz da je to istina; naučnici vjeruju da je korona virus najvjerovatnije životinjskog porijekla.”

Dodatno, nova analiza genoma iz SARS-CoV-2 nije našla dokaza da je laboratorijska konstrukcija ili namjenski manipulisan virus.

Pored teorije o nastanku novog korona virusa u laboratoriji, najpopularnije su one koje porijeko ovog virusa povezuju s Bil Gejtsom, uključujući tvrdnje da je unaprijed znao da će se javiti pandemija COVID-19 ili da putem vakcine želi instalirati mikročipove u globalnu populaciju. Ne u manjoj mjeri, društvenim mrežama se plasiraju tvrdnje da je za širenje virusa odgovorna 5G tehnologija, što je naučna zajednica odbacila kao besmislicu i glupost.

Digitalni forenzički centar analizirao je intervju ambasadora NR Kine, Liu Đina, koji je objavljen u ND „Vijesti“ 15. aprila.  Od izbijanja korona virusa do danas brojne su optužbe na račun Kine da nije reagovala na vrijeme i dijelila informacije sa ostatkom svijeta i Svjetskom zdravstvenom organizacijom (SZO).

Ambasador je u intervjuu negirao te i druge tvrdnje otpužujući te zemlje za dezinformacionu kampanju uperenu protiv Pekinga. Zbog objektivnog informisanja javnosti želja nam je da ukažemo upravo na niz dezinformacija koje je gospodin Đin saopštio. Napominjemo da smo reagovanje na intervju poslali redakciji „Vijesti“, ali ono nije objavljeno. Pročitajte šta sve kineski ambasador nije rekao.

Netačni datumi

Ambasador je, govoreći o datumima, naveo da su bolnice u Hubeiju prijavile tri sumnjiva slučaja 27. decembra, a da su o tome obavijestile blagovremeno SZO i druge zemlje 3. januara.  Tog dana, nacionalne vlasti u Kini prijavile su SZO 44, a ne tri pacijenta sa upalom pluća nepoznate etiologije. Od 44 prijavljena slučaja, 11 je bilo u teškom stanju, dok su preostala 33 pacijenta bila stabilna.

Zapravo,  kineske vlasti su javile da je prvi slučaj onoga što je danas poznato kao korona virus zabilježen 8. decembra, dakle mnogo prije 27. decembra kako to ambasador tvrdi.

Dodatno, u studiji kineskih istraživača objavljenoj u medicinskom časopisu Lanset (na koji se i ambasador poziva), navodi se da je prva dijagnoza COVID-19 postavljena 1. decembra 2019. godine i da ta osoba nije imala kontakt sa famoznom pijacom.

Vu Vendžuan, doktorka iz vuhanske bolnice Đinjintan i jedna od autorki studije, rekla je za BBC na kineskom da je pacijent bio stariji čovek koji je patio od Alchajmerove bolesti.

„On je živio četiri ili pet autobuskih stanica od pijace i pošto je bio bolestan praktično nije izlazio iz kuće”, rekla je Vu Vendžuan.

South China Morning Post piše da je prvi slučaj zabilježen čak 17. novembra, pozivajući se na podatke iz Vlade.

„Hermetička“ otvorenost

Ambasador dalje navodi kako je Kina, u procesu reagovanja na epidemiju bila otvorena i transparentna, da su reagovali na vrijeme, dodajući kako su sumnje o ciframa u Kini proizašle iz tipičnih dezinformacija.

Kada je riječ o otvorenosti od starta i dijeljenja informacija činjenice, ipak pokazuju drugačije podatke. Tako je dr Li Venlijang 30. decembra poslao poruku grupi kolega upozoravajući ih  na pojavu bolesti koja liči na SARS, urgirajući da se preduzmu zaštitne mjere protiv infekcije. Samo dva dana kasnije dr Li dobija sudski poziv od Biroa bezbjednosti u Vuhanu koji ga optužuje za širenje glasina. Li će istog dana potpisati izjavu priznajući da je počinio  prekršaj, obavezujući se da to ubuduće neće raditi. Osim njega Kina je uhapsila još sedam osoba koji su otpuženi za slična djela, a njihova sudbina je ostala nepoznata.

Dr Li je kasnije na kineskoj društvenoj mreži Weibo objavio video u kojem saopštava da je 10. januara imao napade kašlja i da je dan kasnije dobio i temperaturu. Krajem mjeseca, tačnije 30. januara mu je dijagnostifikovan korona virus, od čijih je posljedica preminuo 7. februara u 34. godini. Iako su kineske vlasti u januaru dr Venlijanga otpuživale za širenje panike, danas mu odaju počasti, pa je tako početkom aprila posthumno dobio titulu mučenika – što je najveće priznanje koje Komunistička partija Kine daje svojim građanima, stradalim za otadžbinu.

Zakašnjela reakcija

U tvrdnje da je Kina reagovala na vrijeme sumnja cijeli svijet. Tako je potpuni karantin u Vuhanu proglašen tek 23. januara, sedam sedmica od prvog slučaja zaraze korona virusom. Do tada je iz Vuhana, prema izjavi gradonačelnika tog grada, Žua Sianvanga, otišlo čak pet miliona ljudi. Ambasador Kine optužuje svijet za dezinformacije, a nije saopštio kako tumačiti zvanično saopštenje SZO od 14. januara, kada su na Tviteru objavili da preliminarna istraga kineskih vlasti nije našla jasan dokaz da se korona virus prenosi sa čovjeka na čovjeka. Istog dana Zdravstvena komisija Vuhana objavljuje da nijesu pronašli dokaz ljudske transmisije virusa. Svega šest dana kasnije, 20. januara, nastaje haos kada kineske nadležne službe prvi put priznaju da se virus ipak može prenijeti s čovjeka na čovjeka, a tri dana nakon toga počinje karantin u Vuhanu.

Kako piše AP, najviši kineski zvaničnici nijesu upozorili javnost punih šest dana otkako su utvrdili da se najvjerovatnije suočavaju s pandemijom novog korona virusa.

Tokom tih šest dana od saznanja, u gradu Vuhanu, odakle je zaraza potekla, održana je proslava na kojoj su bile desetine hiljada ljudi, a milioni ljudi krenuli su na putovanja uoči kineske nove godine.

Predsjednik Kine Si Đinping upozorio je građane sedmog dana od saznanja, 20. januara, ali do tada je već bilo zaraženo više od 3.000 ljudi, pokazuju interni dokumenti u koje je AP imao uvid i procjene stručnjaka.

Broj oboljelih (ne)realan

Sumnje u cifre oboljelih i preminulih u Kini od korona virusa česta su tema brojnih svjetskih medija. To je i logično jer Kina, do danas, ima manje i zaraženih i žrtava od Sjedinjenih Američkih Država, Španije, Italije, Francuske, Njemačke i Velike Britanije, iako sama ima duplo više stanovnika od svih tih zemalja zajedno. Da je broj zaraženih i preminulih u Kini veći od zvaničnih podataka govori i izvještaj CIA, u kojem se navodi da kineske vlasti ne znaju domete širenja virusa, kao i da su “biokrate iz Vuhana lagale centralu u Pekingu, smanjujući broj oboljelih i žrtava zbog straha da će biti kažnjeni”. Kada je riječ o ciframa – provincija Hubei preživjela je najjači udar, u početnim mjesecima korona virusa, 9. februara kada je prijavljen porast slučajeva od 27 odsto. Naredna dva dana taj procenat je bio 20 i 22 odsto.  Međutim, 12. februara dešava se nagli skok od 742 odsto, odnosno 14.000 novozaraženih, nakon čega će taj broj naglo pasti. Kineske vlasti takav skok pravdaju promjenom metodologije brojenja slučajeva, ali su te izmjene uvedene sedam dana prije toga. Alternativno objašnjenje za manji broj slučajeva nakon 12. februara može se tražiti dan nakon tog datuma kada su smijenjeni partijski šefovi i u provinciji Hubei i u Vuhanu, otkrio je magazin Ekonomist (The Economist). Sličan scenario desio se u Šandong provinciji. Prije smjene u lokalnom pravosuđu, broj zaraženih u jednom zatvoru skočio je za dan sa dva na 200 zatvorenika da bi samo dan nakon što je novo rukovodstvo izabrano bila prijavljena dva nova slučaja zaraze.

Grafik koji prikazuje korelaciju između pada broja oboljelih i političkih događaja u zemlji.
Izvor: The Economist

Gotovo sve najrazvijenije zemlje svijeta sumnjaju u otvorenost Kine od starta epidemije, a takođe su sve glasniji stavovi da Peking mora platiti odštetu zbog sporog reagovanja na korona virus i sakrivanja informacija.  Iako je Peking preuzeo diplomatsku ofanzivu slanjem pomoći u mnoge zemlje i tvrdnjama da su se uspješno izborili sa korona virusom u šta mnogi, uključujući i predsjednika Francuske ne vjeruju, sigurno je da temeljna istraga o svemu čeka epilog.

U trenucima kada se skoro cijeli svijet bori se nestašicom medicinske opreme, neophodne za borbu protiv korona virusa, gotovo istom jačinom kao pandemija odjeknula je širom planete vijest da Rusija šalje Sjedinjenim Američkim Državama (SAD) medicinsku pomoć.

Dok su mnogi, uključujući i američki medije, zbog te vijesti bili u čudu, prava istina je da je pomoć, ustvari bila “pomoć”, odnosno da pošiljka nije bila besplatna.

Vijest da je pošiljka medicinske opreme iz Moskve krenula za Njujrok, među prvima objavljuju ruski mediji 31. marta, dan nakon razgovora dvojice predsjednika, ali i prvog aprila kada je ruski Iljušin stigao na aerodrom Džon F. Kenedi.   U gotovo svim tekstovima ruskih medija, naslov je isti : Avion s ruskom pomoći sletio u Njujork.

Takvu verziju informacije prenijeli su mnogi domaći i regionalni portal uz naslove Rusija poslala Americi pomoć, Tramp prihvatio pomoć Putina. Samo nekolicina njih kasnije i ispravila, odnosno objavila da nije riječ o pomoći, već da je Vašington tu isporuku platio.

Naime, dok su brojni mediji u SAD-u i dalje vjerovali kako je riječ o prvoaprilskoj šali, stiglo je zvanično objašnjenje. Portparolka Stejt Dipartmenta Morgan Ortagus pojasnila je da  kupovina te opreme  uslijedila nakon telefonskog razgovora kojeg su 30. marta imali predsjednici dvije države, Donald Tramp i Vladimir Putin.

U izjavi se ne navodi koliko su Sjedinjene Države platile Rusiji za opremu, koju je zvanična Moskva opisala kao pomoć, kao uostalom i većina ovdašnjih medija.

Obje zemlje obezbjeđivale su jedna drugoj pomoć u vremenima krize u prošlosti, i to će bez sumnje raditi i ubuduće. Vrijeme je da zajednički radimo kako bi pobijedili zajedničkog neprijatelja koji prijeti nam svima prijeti, kazala je Ortagus.

Mnogi eksperti smatraju da je isporuka ruskih zaliha dio kampanje dezinformisanje i propagande Kremlja, kojim se jača unutrašnja pozicija Putina, dok se spoljnom svijetu njegova zemlja prikazuje kao spasilac. U međuvremenu, kako su javili američki mediji, analitičari su upozorili Trampa da  Moskva koristi takve akcije kako bi ojačala uticaj i šanse da im se ukinu američke sankcije zbog miješanja u predsjedničke izbore 2016. Tramp nije želio da previše komentariše tu situaciju, ali je naveo da ga nimalo ne brine ruska propaganda, već da je najbitnija oprema koja može spasiti mnogo života.

S druge strane rusko Ministarstvo vanjskih poslova ne poriče da je Vašington platio opremu. Doduše, kažu da su SAD platile pola opreme, dok je drugu polovinu troškova podnijela Moskva. Te tvrdnje demantuje tekst Rojtersa Amerika plaća kompletnu pošiljku”. Ta novinska agencija prenosi izjavu visokog zvaničnika Bijele kuće, koji je želio da ostane anoniman ali je saopštio da je njegova zemlja platila isporuku.

Sjedinjene Države hitno nabavljaju opremu, koja nam stiže iz raznih zemalja. Cijenimo što nam Rusija prodaje tu opremu ispod tržišne vrijednosti, pojasnio je visoki zvaničnik.

Američki mediji nijesu uspjeli da saznaju vrijednost kompletne pošiljke, ali su objavili da je stiglo 60 tona zaliha, koje uključuju respiratore, maske i ostalu zaštitnu opremu.

I ruska opozicija kritikovala je Putina zbog isporuke SAD-u, potencirajući da i Rusiji fale maske i mediicnska oprema za borbu protiv virusa.

Nevjerovatna priča u kojoj prodajemo SAD-u nevjerovatnu količinu medicinskog materijala, kada cijeloj Rusiji van Moskve, to fali, tvitovao je Leonid Volkov, bliski saradnik vodećeg Putinovog kritičara, Alekseja Navaljnog.

UPDATE: Nakon objave, redakcija Novosti je doradila originalni članak, dodavši da se hapšenje odvilo prije dva mjeseca, a ne danas.


Na portalu Novosti 5. aprila objavljen je članak pod naslovom: Profesor sa Harvarda NAPRAVIO I PRODAO KORONA VIRUS Kini? FBI u velikoj akciji uhapsio stručnjaka i još dva Kineza (VIDEO), a kasnije su ga preuzeli portali Espreso, Informer i Izazov, Kodex, Kurir, RTV BN, MontenegroClick i Pink.

U članku se tvrdi da su danas uhapšeni profesor na univerzitetu Hardvar, Čarls Liber (60) i još dvojica Kineza uhapšeni u Americi, jer postoje indicije da su oni prodali korona virus kineskoj državi.

Pozivajući se na FBI dodaju:

FBI je objavio da postoje indicije SAD su upravo otkrile čoveka koji je proizvodio i prodavao korona virus Kini. Doktor Čarls, šef odeljenja za hemiju i biologiju u Harvard univerzitetu je uhapšen – rekli su čelni ljudi FBI prilikom obraćanja naciji.

Međutim, ovo je još jedna dezinformacija. O čemu se radi?

Američko Ministarstvo pravde je 28. januara objavilo na svom zvaničnom sajtu da su profesor sa Univerziteta Harvard i dvojica kineskih državljana optuženi u tri odvojena slučaja povezana s Kinom.

Profesor Čarls Liber, predsjedavajući Odjeljenja za hemiju i hemijsku biologiju na Harvard univerzitetu uhapšen je i optužen uz krivičnu prijavu za davanje materijalno neistinitih, izmišljenih izjava o prijemu finansijskih sredstava iz Kine.

Prema sudskim dokumentima, od 2008. godine, dr Liber je primio više od 15 miliona dolara grantova od Nacionalnog instituta za zdravstvo (NIH) i Ministarstva odbrane (DOD). Jedna od stavki tih grantova bila je da je doktor dužan obavijestiti ova tijela o značajnim finansijskim donacijama odnosno podršci koje bi doktor evenutalno primio od stranih vlada ili stranih entiteta.

Kako se otkrilo, Liber je u periodu od 2012. do 2017. bio „strateški naučnik“ na Tehnološkom univerzitetu u Vuhanu (WUT), kroz program Hiljadu talenata.   Prema ugovoru sa tom ustanovom primao je 50.000 dolara mjesečno, imao je pokrivene troškove stanovanja, primio je dodatnih 1.5 milona za osnivanje istraživačke laboratorije i morao je raditi ne manje od 9 mjeseci godišnje za WUT.

U žalbi se navodi da je 2018. i 2019. godine, Lieber lagao o svojoj umiješanosti u Plan hiljade talenata i povezanosti sa WUT-om prilikom razgovora sa itražiteljima iz Nacionalnog instituta za zdravstvo, odnosno tvrdio je da nikada nije bio učesnik tog programa.

Kada je riječ o dvojici kineskih državljanina iz ove vijesti, oni su nepovezani sa doktorom Liberom. Optuzeni su za krali istraživanja iz institucija u kojima su boravili i slali ih u Kinu. Treba dodati da su ova tri slučaja potpuno nepovezani, osim u činjenici da se u svakom spominje Kina.

Dakle, doktor je uhapšen zbog neistina upućenih američkim vlastima povodom finansiranja iz inostranstva i nema povezanosti sa korona virusom.

Na ovu temu su pisali brojni svjetski mediji krajem januara i početkom februara ove godine.

UPDATE: Nakon našeg saopštenja crnogorski mediji CDM, RTCG, Portal Analitika, Antena M, Pobjeda, FOS Media i Kolektiv su ispravili informaciju i objavili da Kina zvanično nije proglasila kraj epidemije.


Brojni crnogorski i regionalni portali objavili su danas informaciju da je Kina proglasila kraj epidemije korona virusa. Ta vijest je, sudeći prema komentarima, obradovala mnoge građane, ali nažalost nije tačna.

Crnogorski portali Analitika, IN4S, CDM, RTCG, Pobjeda, Antena M, PV informer, FOS Media, Kodex, Kolektiv i Standard objavili su identičnu vijest – “Kina proglasila kraj epidemije”, pozivajući se na banjulučku ATV i Sputnik. U informaciji se navodi kako je širenje COVID-19 virusa na teritoriji  Kine potpuno zaustavljeno, kao i da je broj potvrđenih slučajeva infekcije manji od 3.000.

Portali su prenijeli izjavu predstavnika Komiteta za zdravstvena pitanja Kine, Mija Fenga.

S druge strane, svjetski mediji među kojima su Rojters, Njujork Tajms, Ju-es njuz, kao i kineski portal Sinhua.net, objavili su kompletniju informaciju  u kojoj se nigdje ne navodi da je proglašen kraj epidemije, već je u prvi plan stavljena pojava novih importovanih slučajeva korona virusa u Kini. Navodi se i da je zbog toga povećana opasnost od drugog kruga zaraze, u trenutku kada je prenos među domicilnim stanovništvom u Kini faktički zaustavljen, jer je broj tih zaraženih pao ispod 3.000.

Takođe, ti mediji objavljuju kompletan citat Fengove izjave.

“Kina je već zabilježila 693 uvezenih slučajeva korona virusa iz čak 42 zemlje, što znači da je mogućnost nove runde širenja zaraze relativno visoka”.

Navodi se i da virus sa sobom u Kinu donose uglavnom državljani te zemlje sa boravkom u inostranstvu, kao i da je subotu registrovano 45 novih tih slučajeva, što je za devet manje u odnosu na prethodni dan.

Ovaj slučaj potvrđuje samo da u ovim, posebno osjetljivim danima, kada svi čekamo ohrabrujuće vijesti, mediji bi trebalo da obrate dodatnu pažnju i do kraja provjere svaku informaciju.

Digitalni forenzički centar i ove sedmice registrovao je brojne dezinformacije i nove teorije zavjere o korona virusu. Osim toga pokrenuli smo i lajv blog na kojem objavljujemo najvažnije informacije o COVID-19 iz Crne Gore, regiona i svijeta. Šta je sve obilježilo prethodne dane pogledajte u DFC-ovom sedmičnom pregledu.

Opasan video kruži Fejsbukom

Fejsbukom se širi video, postavljen prvobitno na stranici Danak u krvi u Srbiji, putem kojeg se želi poručiti da korona virus ne predstavlja prijetnju. Akteri videa su dr Volfgang Vodarg,  njemački pulmolog i dugogodišnji poslanik Bundestaga ispred SPD-a, zatim dr Tom Džeferson sa danskog Kohren instituta i dr Mihael Kenč. Njih 3 govore o trenutnoj situaciji za njemački Zweites Deutsches Fernsehen (2DF) i ističu 2 teze:

  1. COVID-19 ne predstavlja veću opasnost od gripa
  2. Ne zahtjeva mjere izolacije, ljudi su bespotrebno u karantinu bez medicinskog objašnjenja

U periodu epidemije pojavile su se brojne teorije, koje se šire na dnevnom nivou. Za ovakve sadržaje karakteristično je da iznose niz tvrdnji, predstavljenih kao činjenice, između kojih se utvrđuju uzročno-posljedične veze, bez nuđenja bilo kakvih kredibilnih dokaza.

Ovim putem još jednom upućujemo apel svim građanima da objave pojedinaca na društvenim mrežama nijesu kredibilan izvor informacija o koronavirusu. Potrebno je pratiti objave i informacije koje dolaze sa zvaničnih i kredibilnih adresa poput Instituta za javno zdravlje, Ministarstva zdravlja i Svjetske zdravstvene organizacije.


Izostanak pomoći

Jerusalem Post objavio je navodnu izjavu izraelskog doktora koji je stacioniran u Parmi. Kako se navodi u članku, doktor Peleg je izjavio za Kanal 12 da zbog nedostatka kapaciteta, Italija više ne pruža pomoć ljudima starijim od 60 godina. Takvu niti sličnu izjavu nije moguće pronaći u originalu. S druge strane, objavu su osudili brojni Italijani na Fejsbuku, rekavši da se radi o lažnoj vijesti.


Uhapšena ruska državljanka zbog širenja dezinformacija

U Crnoj Gori je uhapšena ruska državljanka zbog širenja lažnih vijesti i dezinformacija u vezi korona virusa. Naime, A.G. (35) je objavila na jednoj društvenoj mreži da je u Crnoj Gori oko 1.000 oboljelih od korona virusa, da je šestoro umrlo i da Crnu Goru očekuje scenario kao u Italiji, kao i da je osoblje hotela Avala zaraženo i hospitalizovano.


Izazivanje panike zbog virusa

Velimir Eraković u tekstu za portal Pravda piše o lošoj situaciji u kojoj se nalazi Crna Gora, pogođena korona virusom. U tekstu se govori o lošoj situaciji u karantinima, o kršenju prava na privatnost i navodnoj prevari za moratorijum na kredite, te da je Crna Gora pred bankrotom zbog zaustavljanja kriminalnih djelatnosti usljed virusa (šverca droga, cigareta i oružja).


Korona “ujedinila” bivšu Jugoslaviju

Korona “ujedinila” bivšu Jugoslaviju. Pogledajte koliko je tim DFC-a zabilježio objava na Tviteru u periodu 20-26. mart, koji su heštegovi i emotikoni najpopularniji, kao i koji regionalni mediji objavljuju najviše vijesti o COVID-19.


Pokrenuli smo COVID-19 lajv blog

Dobijamo vijesti o virusu korona putem društvenih mreža, medija, notifikacija. Na svakom koraku postoje nepotpune ili lažne informacije, uprkos naporima nadležnih i medija da ih uklone. Mnogi zbunjeni od te buke i dalje traže odgovore. Cilj DFC bloga je da na krajnje jednostavan način predstavimo dokaze o dezinformacijama i narativima koji se šire u medijima i na društvenim mrežama, ali i da vam prezentujemo zvanične informacije o pandemiji.


G7 konstatovala kinesku dezinformacionu kampanju

Grupa sedam industrijski najrazvijenijih zemalja svijeta G7 konstatovala je kinesku “kampanju dezinformisanja” o novom koronavirusu, izjavio je šef američke diplomatije Majk Pompeo.


Infodemija

U vrijeme pandemije korona virusa građani i mediji suočavaju se sa brojnim dezinformacijama. Kada je riječ o zemljama Zapadnog Balkana na internetu i u medijima je u prethodnih 30 dana zabilježeno oko 245 hiljada objava koje se odnose na korona virus. Naš kolega Milan Jovanović je za RTCG govorio o opasnosti od lažnih vijesti u doba epidemije.


Muškarac koji je preminuo u Laciju nije crnogorski državljanin

Pojedini crnogorski i srpski mediji objavili su lažnu vijest da je u Laciju preminuo muškarac (33) koji je crnogorski državljanin a ujedno i najmlađa žrtva korona virusa u toj pokrajini. Iz Ministarstva vanjskih poslova Crne Gore navode da informacija koju su prenijeli pojedini crnogorski mediji, pozivajući se na italijanski sajt i objave na društvenim mrežama, nije tačna.


Duboka država, baba Vanga i korona virus

Sedmicu za nama su obilježile brojne teorije zavjere. Jedan od lidera Demokratskog fronta, Nebojša Medojević, tvrdi da je čitava kriza nastala pojavom COVID-19 zapravo vještački projekat iza kojeg stoji duboka država i da je cilj pravljenje haosa u Evropi, pogotovo u pravoslavnom svijetu. Gostujući u YouTube emisiji „Intervju – u Centar”, Medojević je istakao da isti moćnici svijeta stoje iza preseljenja vojnih formacija IDIL u Evropu, koju mediji nazivaju „migrantski problem“.

S druge strane, u spornom tekstu objavljenom na srpskom Telegrafu, a zatim portalu Politika Ekspres, tvrdi se da je baba Vanga predvidjela COVID-19. Ta dva članka pronašla su svoj put do preko 30 Fejsbuk grupa, koje kumulativno broje preko 2 miliona ljudi.


Sputnjik: Moguće da je virus napravljen s ciljem smanjivanja italijanske populacije

Tim Sputnjika iz Letonije, u članku objavljenom 15. marta iznosi niz neosnovanih teorija zavjere o porijeklu korona virusa. Od ideje da COVID-19 potiče iz Letonije, do one da je stvoren kao sredstvo za smanjenje broja starijih osoba u Italiji. Kao tezu u korist svoje tvrdnje dodaju da Italija ima veliki broj penzionera, koji s velikim primanjima opterećuju budžet.


Konte postao Bolsonaro

Viralna objava na Fejsbuku, koja navodno sadrži izjavu italijanskog premijera Đuzepea Kontea, zapravo je lažna.

“Izgubili smo kontrolu. Ne razumijem šta možemo više da uradimo, sva rješenja na zemlji su iscrpljena. Naša jedina nada ostaje na nebu, Bože spasi svoje ljude.”

Post pokazuje i navodnu Konteovu fotografiju.

Kako se ispostavilo citat je izmišljen. Ne pojavljuje se ni na jednom kredibilnom sajtu kada se traži na Guglu, a poruka se ne podudara sa nedavnim mjerama koje je Italija preduzela. Treba dodati da se na propratnoj fotografiji nalazi predsjednik Brazila Bolsonaro, a ne osoba čija se izjava navodi.

Uprkos tome što ju je Fejsbuk označio kao lažnu, objava se proširila društvenim mrežama.


Poljska zabranila prolaz ruskim avionima

Ministarstvo spoljnih poslova Poljske i zamjenik ministra vanjskih poslova potvrdili su da Varšava nije blokirala nijedan avion za Italiju, dodajući da poljski vazdušni prostor ostaje otvoren za tranzit. Odgovori su uslijedili nakon tvita ruskog senatora Alekseja Puškova koji je tvrdio da je ruski avion za Italiju natovaren dobrima za borbu protiv koronavirusa morao da skrene, nakon što su vlasti zemlje zabranile ulazak u poljski vazdušni prostor.

Nakon zvaničnog demantija, senator je izbrisao svoj tvit.


Koordinisani “napadi” na pričešće

Na članku na portalu Srbin.info tvrdi se da mediji u Srbiji i Crnoj Gori koordinisano napadaju SPC, zbog vjerskih okupljanja i pričešćivanja jednom kašičicom.

Navode i da “postavljanje ljudi pred izbor zdravlje ili slobodva vjere nije ništa drugo nego opasna manipulacija koja treba da opravda totalitarni poredak.”

Vlasti širom svijeta zabranjuju i kažnjavaju svaki vid okupljanja, ne kao izraz totalitarizma, već kao vid prevencije širenja virusa.

Koliku opasnost u ovom trenutku epidemije predstavljaju okupljanja svake vrste, pa i vjerska govore dvije vijesti.

Prva, da su episkop valjevski Milutin i dvojica sveštenika te eparhije ove sedmice dobili korona virus, prilikom služenja liturgije. U zvaničnom saopštenju eparhije se navodi da je “kao vrijedni pastir hodio i služio u svojoj eparhiji, onako kako već više od pola vijeka služi Bogu i rodu”.

Druga, da je papa Franjo juče na Trgu svetog Petra u Vatikanu započeo je svoj vanredni Urbi et orbi na kojm se moli za kraj pandemije koronavirusa i daje svom potpuni oproštaj vernicima. U normalnim okolnostima, Trg bi bio pun ljudi koji slušaju papinu poruku, ali juče nije bilo nikoga.

Slika koja je već sada ušla u istoriju

Na društvenim mrežama kruži snimak dvojice Italijana koji na moskovkskom aerodromu kupuju navodno efikasan lijek protiv korona virusa. Dvojac je ušao u apoteku i kupio „Arbidol“ a navodno je efikasan u borbi protiv korona virusa. Štaviše, na ambalaži lijeka nacrtan je korona virus. Jedan od aktera videa govori da je „bilo toliko smrtnih slučajeva u Italiji, jer ovaj lijek nije dostupan, dok se Rusi mogu zaštititi zahvaljujući njemu“.

Lijek „Arbidol“, koji se pogrešno naziva Abidol,  razvila je ruska farmaceutska kompanija „JSC Pharmstandard“, nije dostupan u Evropi i Sjedinjenim Državama, jer ga Evropska medicinska agencija (EMA) i Uprava za hranu i ljekove (FDA) ne ubrajaju u svoju odobrenu listu ljekova za grip. To je razlog zašto se taj lijek može kupiti u Moskvi, ali ne u Evropi i SAD-u.

„Arbidol“, je zapravo ime lijeka generičkog naziva „umifenovir”, koji nije nastao, kako se u klipu navodi, 2019. godine, već sedamdesetih godina u Sovjetskom Savezu. Patentno pravo isteklo je 2007. godine i od tad „ arbidol” proizvodi više kompanija u Rusiji, Bjelorusiji i Kini.

Grafički prikaz tvitova o “abidolu” ili “arbidolu” na Tviteru

Osim ovog, pojavio se još jedan video sa istim tvrdnjima. Neimenovana osoba sa našeg govornog područja trvdi da se radi o nekom antivirusnom sredstvu, protiv epidemije.

Dodaje da ga je apotekarka uvjerila kako taj virus nije ništa novo već je oduvijek bio tu.

„Nikakva panika, drugari prijatno i sve najbolje iz Rusije“, zaključio je na kraju video snimka.

SZO na svojoj veb-stranici posvećenoj trenutnoj pandemiji eksplicitno navodi da trenutno ne postoji lijek za liječenje ili prevenciju ovog virusa.

Više puta smo naglasili kako objave pojedinaca na društvenim mrežama nijesu kredibilan izvor informacija o korona virusu. Kada se pronađe lijek to ćemo saznati od nadležnih institucija, a ne na Fejsbuku ili ostalim društvenim mrežama. Potrebno je pratiti objave i informacije koje dolaze sa zvaničnih i kredibilnih adresa poput Svjetske zdravstvene organizacije, Instituta za javno zdravlje i Ministarstva zdravlja.

Dok se svijet svijet bori s korona virusomom,  stigle su i neke ohrabrujuće vijesti. Pacijent u Đenovi (79 godina) izliječen je od korona virusa eskperimentalnim lijekom „Remdesivir“. S druge strane, u Kini, tačnije u Vuhanu juče nije zabilježen nijedan novi slučaj obolijevanja.

Koordinisana kampanja, usmjerena protiv Crne Gore, kojom se u posljednja 3 mjeseca u kontinuitetu šire negativne, bizarne i lažne informacije, ne jenjava.

Posljednjih dana plasira se narativ da  NATO od predsjednika Crne Gore zahtjeva da uvede vanredno stanje, kao odgovor na aktuelne litije koje se održavaju dva put sedmično. Ta lažna vijest je prvobitno objavljena na portalu Srpsko ujedinjenje, a istu su prenijeli i srpski portali Alo, Vidovdan i Opcija.

Svi tekstovi koji forsiraju taj narativ imaju nekoliko zajedničkih nedosljednosti:

  1. U njima se bez ikakvog kredibilnog dokaza tvrdi da je na desetine NATO specijalaca stiglo u Crnu Goru, te da su smješteni u iznajmljene vile u Podgorici i Budvi i uveliko rade na projektu lomljenja kičme Srpskoj pravoslavnoj crkvi.
  2. Tvrdi se da su NATO specijalci pod rukovodstvom Stjuarta Piča, koji se nalazi van Crne Gore. Maršal Stjuart Pič je predsjedavajući vojnog komiteta NATO i kao takav nema mandat da komanduje snagama NATO, već da sa vojnog aspekta daje savjete Sjevernoatlantskom savjetu, kao najvažnijem tijelu NATO.
  3. U tekstovima se bez izvora i dokaza navodi da je u nedavnoj posjeti Sjedinjem američkim državama, predsjedniku Đukanoviću saopšteno da bi bilo kakav kompromis sa SPC bio šamar NATO i da je to neprihvatljivo.
  4. Pomenuti portali navode crnogorske medije kao izvore. Ono što je činjenica jeste da nijedan crnogorski medij nije pisao o potencijalnom vanrednom stanju. Jedino mjesto u kojem se ova tema obrađivala bilo je pismo Demokratskog fronta Aivu Oravu i misiji EU u Crnoj Gori

Na te objave reagovalo je i Ministarstvo odbrane Crne Gore saopštenjem kojim demantuje navode u pojedinim medijima iz Srbije o angažovanju NATO specijalaca u Crnoj Gori. Apsolutno su netačni i njima se još jednom nastoji na flagrantan način dezinformisati i obmanuti javnost.