Crnogorski državljani su, prema još jednom izvještaju portala Borba, bili akteri međunarodne akcije šverca kokaina, ovog puta u Johanesburgu. Kako portal navodi, 29. septembra, Mihailo Pavićević i Matija Kašćelan su otkriveni prilikom akcije policije, kada ih je uhapšeni sunarodnik navodno odao policiji. Prema saznanjima portala obojica se i dalje nalaze u tom gradu, skrivajući se od policije, dok je oko 20 lica uhapšeno.

Obojica su navodno bili povezani sa Gorgom Darmanovićem, dvostrukim agentom iz JAR, koji je ubijen na Novom Beogradu, a navodno se dovodio u vezu s podzemljem te države.

Vijest je dan kasnije, odnosno 30. septembra, prenio srpski portal Kurir.

Međutim, ispostavilo se da je ovo još jedna lažna vijest, koja se bavi ovom temom. Naime, demanti je stigao diretkno od južnoafričke vlasti, kada je portparol policije, brigadir Viš Naidu, istakao da hapšenja ove prirode nije bilo, te da se radi o lažnim vijestima. Kako dodaje, ni obavještajne službe nisu imale saznanja o ovim događajima.

Nažalost, učestale tendenciozne objave portala Borba evidentno imaju za cilj da svojim propagandnim aktivnostima Crnogorce predstave kao loše momke. Pozivajući se isključivo na sopstvene izvore, nikad na javno dostupne zvanične informacije, objave portala Borba predstavljaju prijetnju profesionalnom novinarstvu i objektivnom i istinitom informisanju.

Vijest o prisustvu ruskih vojnih specijalnih snaga na teritoriji Norveške (na njenom kopnenom dijelu i na arhipelagu Svalbard) objavljena je 27. septembra na norveškom portalu AldriMer.

Pozivajući se na nezavisne i obavještajne izvore (dobijene izviđanjem američkih aviona U-25 i RC-135V), portal je naveo da je cilj ruskog upada sakupljanje podataka o ključnim objektima i terenu. Istog dana je ruska ambasada u Norveškoj objavila demanti, ocijenjujući vijest kao provokaciju.

Skrinšot demantija ruske ambasade

Portparolka ruskog Ministarstva spoljnih poslova, Marija Zaharova, je nekoliko dana kasnije odbacila navode norveškog portala, izjavljujući da se radi o rusofobiji i antiruskom lobiju u Norveškoj, koji ima za cilj predstavljanje Rusije kao neprijatelja. Vlada u Oslu i guverner Svalbarda se nisu oglašavali, iako su prema izvoru portala AldriMer upoznati sa pristustvom ruskih specijalnih snaga na njihovoj teritoriji.

Šta kažu društvene mreže?

Istraživanje ruske Novaya Gazeta (Новая газета)  od 1. oktobra pokazuje nešto drugačiju sliku. Istražujući Instagram, portal je došao do dokaza da je Kadirov Leteći odred periodično bio prisutan na teritoriji Norveške od 2016. godine.

Tako je 2. marta 2018. na profilu @bes__600, objavljena fotografija na kojoj su 10 lica u vojnim uniformama ispred aerodroma u Groznom. Komentari ispod fotografije su otkrili da je jedan dio njihove grupe bio u Norveškoj poslom.

Mjesec dana ranije, u februaru iste godine, na profilu @akhaev_07_95 objavljena je fotografija još jednog pripadnika Letećeg odreda. U pozadini fotografije se jasno vidi cistijerna sa natpisom Svalbard lufthavn, odnosno aerodrom Svalbard.

Dvadesetog januara 2019. godine, isti korisnik je na svom profilu objavio fotografiju sa puškom i lokacijom – Longjirbajen, grad na arhipelagu Svalbard.

Po ugovoru iz Svalbarda, potpisanog 1920. godine, arhipelag je ne samo demilitarizovan, već je u potpunosti pod jurisdikcijom kraljevine Novreške.

Do 3. oktobra ove godine oba profila su bila aktivna i otvorena. Prvo je uslijedilo brisanje fotografija koje su dospjele u medije, a potom je nalog @akhaev_07_95 uklonjen u potpunosti, dok je nalog @bes__600 sada zaključan.

Ranijim uvidom u njihove profile, mogle su se vidjeti zajedničke fotografije oba korisnika, kao i  aktivnosti u okviru Ruskog univerziteta specijalnih jedinica (Российский Университет Спецназа). Univerzitet koji se nalazi u Čečeniji (pod ličnim nadzorom Kadirova) između ostalog obučava pripadnike Nacionalne garde Rusije.

Slučajnost ili podudarnost?

Slična situacija se desila i 2014. godine kada je Rusija na sve načine pokušavala da sakrije svoju umiješanost i podršku proruskim separatističkim snagama u istočnoj Ukrajini. Uprkos tvrdnjama Putina i drugih zvaničnika da ruski vojnici nikada nisu kročili na ukrajinsko tlo, aktivnosti vojnika na društvenim mrežama (među kojima je bio najpoznatiji slučaj Aleksandra Sotkina) su pokazale suprotno. Stoga je Duma ove godine usvojila odluku kojom je zabranjeno vojnicima da koriste telefone dok su na dužnosti, odnosno u misijama.

Kom’ izvoru vjerovati? Čini se ipak, da se zaključak nameće sam po sebi.

Nije neobično da, regionalno gledano, Bosna i Hercegovina bude zaseban slučaj. Tako je, nažalost, i u sferi dezinformacija. Dok u državama poput Srbije najveći dio posla dezinformisanja javnosti obavljaju tabloidi, osnaženi armijama botova i trolova u onlajn sferi, u BiH su najvažnije sredstvo dezinformisanja anonimni portali.

Tako je, na kraju krajeva, utvrdila i analiza Udruženja građana Zašto ne i portala Raskrinkavanje. Njihovo istraživanje (objavljeno u maju ove godine) pokazalo je da su anonimni portali najčešći izvor dezinformacija, kao i najučinkovitiji kanal distribucije. Koliko je to značajan problem za istinito i tačno informisanje javnosti pokazuju i brojke: u uzorku od 2.500 objavljenih članaka koji su sadržali neki tip dezinformacije, dvije trećine je objavljeno upravo na anonimnim portalima.

Analiza je takođe identifikovala i dokazala ono što smo mi kao eksperti u oblasti dugo naglašavali. Samo dio tih portala funkcioniše radi profita, privlačenjem publike klikbejtom i drugim mehanizmima deziformisanja zarad sticanja prihoda od Gugl Ads i sličnih servisa. Veći dio jasno je povezan sa određenom političkom agendom i njihova svrha je kreirati narative koji će stvoriti animozitet, polarizirati ili stvoriti nepostojeću debatu oko gazdinih političkih protivnika.

Ne zna im se tačan broj

O kolikom problemu zapravo govorimo vidi se i iz toga da je nemoguće znati tačan broj anonimnih portala. Po nekim procjenama, u BiH već djeluju na hiljade, te se taj broj ozbiljno uvećava, pri čemu oni najpesimističniji govore o stotinama novih portala na dnevnoj bazi. Za državu od 3.5 miliona stanovnika, takva količina izvora dezinformacija odlično ilustruje zašto bilo kome željnom štetnog uticaja ne trebaju ni botovi, ni trolovi.

Za anonimne portale ne postoji riječ odgovornost. Po definiciji, to su mediji o kojima je praktično nemoguće naći podatke o vlasništvu, uredničkoj strukturi ili novinarima kao autorima tekstova. Samim tim i ne čudi da je analiza Zašto ne utvrdila da je samo u 19% slučajeva prihvaćen zahtjev da se objavi demanti. Autori i vlasnici anonimnih portala potpuno su svjesni da ne podliježu nikakvoj pravnoj odgovornosti. Istovremeno, s ozbirom da je njihov identitet nepoznat, ni moralna (ne)odgovornost ne predstavlja prepreku.

Štaviše, ekipa oko Raskrinkavanja kao najkonkretnijeg projekta analize i kategoriziranja dezinformacija u BiH istrpila je više napada i prijetnji upućenih od vlasnika anonimnih portala. I ne samo oni – svako ko se bar jednom pokušao baviti analizom sadržaja na anonimnim portalima susreo se sa pokušajima diskreditiranja, ciljanim napadima pojedinaca u onlajn domenu, kao i prijetnjama po život i sigurnost. U nekim slučajevima radilo se o zaštiti unosnog posla, u drugim o zaštiti političkih interesa. Postoje i portali čiji vlasnici vjeruju da rade ispravnu stvar, a neprijatelji su im, prije svega, oni koji uporno ukazuju na činjenice.

Bez straha od posljedica

Razloge popularnosti ovakvog vida dezinformisanja dijelom treba tražiti u nepostojećoj regulaciji i nedovoljnoj samoregulaciji. S obzirom da ne postoji nikakav način niti mehanizam da bi se njihovo djelovanje sankcionisalo, anonimni portali nemaju razloga da pokažu bilo kakav strah od posljedica. Online medijski prostor u BiH bi se po pravilu trebao samoregulisati putem Vijeća za štampu i online medije BiH. Međutim, njihova funkcija je ograničena na upućivanje zahtjeva za uklanjanje sadržaja na osnovu prijava građana, što se pokazalo nedovoljnim čak i kada su u pitanju mainstream mediji, a kamoli anonimni portali.

Dalji problem je i nedovoljna informaciona pismenost, ali i zainteresovanost građana da prijavljuju sadržaje za koji nemaju lični interes. Ovogodišnjim istraživanjem sarajevskog Mediacentra o medijskog pismenosti među mladima dokazano je ono na šta odavno ukazujemo. Mladi u BiH ne znaju kome i kako prijaviti objave koje prepoznaju kao  dezinformacije ili maliciozne sadržaje, a nemaju ni poticaj, niti smatraju da ih se to tiče. Još veći problem je što mladi nemaju želju da provjere izvor informacija, pokazalo je istraživanje. Porazno je što nove generacije uzimaju zdravo za gotovo i bez kritičkog pristupa objavljene sadržaje, iako bi im za to trebalo samo nekoliko minuta.

Rješenje – registar vlasništva onlajn portala

Postoji li rješenje? Albanija je nedavno uvela obavezan registar vlasništva online portala. To bi mogao biti dobar početak ukoliko takav registar ne bi služio za razračunavanje političkih aktera na vlasti sa nepoželjnim, a profesionalnim onlajn medijima. Tako bi svaki napor ka stvaranju pravnih ograničenja za online medije morao ići uporedo sa snažnijim mehanizmima zaštite novinara. Međutim, u državi kakva je danas BiH, to je nerelano za očekivati.

Možda bi najbolje dugoročno rješenje predstavljalo fokusiranje na bolju medijsku pismenost. Uvođenjem obaveznih predmeta medijske i digitalne pismenosti u školama i na univerzitetima osigurali bismo da jedan dio populacije u budućnosti stekne znanja i sposobnost da razluči istinu od laži!

Dezinformisanje pod velom anonimnosti

Nesuglasice između SAD i ostalih NATO članica od početka Trampovog mandata, kao što su pitanja Irana i Sjevernog toka, izdvajanje 2% BDP za odbranu i vojsku, česta su tema javne debate, ali su još češće na tapetu onih koji šire dezinformacije.

Njemačka kancelarka Angela Merkel je 11. septembra nastupila pred Bundestagom. Na dnevnom redu je bio njemački federalni budžet za fiskalnu 2020. godinu. U svom govoru Kancelarka se dotakla aktuelnih tema poput zaštite životne sredine, Bregzita, potrebe jačanja saradnje i potvrđivanja posvećenosti članica Sjevernoatlantskog saveza.

Nekoliko dana kasnije pojedini portali su iskoristili njen istup za plasiranje dezinformacija. Portal Fakti je već 14. septembra objavio tekst sa naslovom Merkel: Vreme je da prestanemo da hranimo američke vojnike. Ubrzo su sporni sadržaj preuzeli i plasirali portali IN4S, Srbija danas, Intermagazin, Web-tribune i Srpski dnevnik.

U tekstovima se navodi da je Angela Merkel, komentarišući odnose između SAD i Njemačke tokom govora u Parlamentu, rekla da je vrijeme da njena zemlja prestane da hrani američke vojnike i da se usredsredi na svoje. Paraleno sa tim, navodi se da je Merkel izjavilada je jedini cilj SAD da navedu partnere da povećaju vojne rashode i da taj novac dođe do njih. Sve to bi, navodno, trebalo da dodatno zabrine Vašington.

Sa transkripta 111. sjednice Bundestaga, koji je javno dostupan na službenom sajtu, utvrđeno je da je istina posve drugačija.  Merkel ni u jednom dijelu svog govora nije navela uskraćivanje pomoći niti američkim vojnicima, niti bilo kojim drugim pripadnicima NATO snaga. Štaviše, istakla je značaj saradnje u multilateralnom svijetu i pozvala države da se kreću ka dogovorenom cilju – izdvajanju 2% BDP na godišnjem nivou za odbranu.

Portal IN4S objavio je 7. septembra video u kome djevojčica pjeva himnu Srbije, Bože pravde, dok u pozadini istog snimka ruski predsjednik Putin izvodi tu melodiju na klaviru. IN4S je objavio video s namjerom da i na taj način podcrta jedinstvo i bliskost dva naroda – Srba i Rusa.

Vijest se istog dana pod istim naslovom POGLEDAJTE: Bože pravde u izvođenju Putina i Nine Pešić (VIDEO) pojavila i na portalu Sloboda CG, kao i na Fejsbuk stranici Polucija. Iako opisani video postoji na Jutjub kanalu Truman Seeker kao montaža (od 23. februara 2019. godine), pomenuta Fejsbuk stranica je navodno razotkrila obmanu.

Polucija, poznata trol stranica, je video predstavila kao originalni snimak na kome se čuje da Putin izvodi poznatu numeru Olivera Dragojevića Cesarica i to dok čeka sastanak sa predsjednikom NR Kine, Si Đinpingom

Pretragom otvorenih izvora utvrđeno je da predsjednik Rusije ne svira ni Bože pravde, niti Cesaricu. U originalnom videu iz maja 2017. godine Putin je odsvirao dvije ruske pjesme – nezvanične himne Moskve i Sankt Peterburga, dok je (kao učesnik na prvom Forumu Pojas i put za međunarodnu saradnju) čekao sastanak sa predsjednikom Si Đinpingom u Pekingu.

Iz pomenutog primjera je, nažalost, jasno da ni djeca nisu pošteđena dnevno političke i populističke propagande, tim prije što portali i fejsbuk stranice dozvoljavaju pojedincima/grupama da manipulišu informacijama, kreirajući lažne sadržaje.

Šta u tom smislu nosi budućnost upitno je, jer je već danas ozbiljan izazov kako zaštiti djecu, ali i sve druge pojedince od zloupotreba na društvenim mrežama i portalima. Novinarski kodeks i etika ne obavezuju one koji svoje nezdrave ideje plasiraju u eter sa samo jednim ciljem – da dobiju što više pregleda i podršku onih sličnih njima!

Početkom avgusta najavljeno održavanje manifestacije Guča u Budvi ipak se nije desilo.

U Budvi je ovog ljeta puno dešavanja, novinski stupci vrve kontroverznim izjavama i vladajućih (koalicionih) odbornika koji se o mnogim pitanjima ne mogu dogovoriti. Uzavrelo je od toga ko je šta rekao, napisao, potpisao, baš kao i avgustovski dani. Ipak, čini se da se u medijima najteža artiljerija potegla nakon objave da će u Budvi krajem avgusta biti održan Sabor trubača iz Guče.

Portali Alo, Srbija danas i Telegraf posebnu pažnju su posvetili izjavama funkcionera Crnogorske Dragana Ivančevića. On je, prema njihovim navodima, rekao:

U Budvi se dešavaju manifestacije kao što je sabor trubača iz Guče, preko kojih ovdje treba da dođu ikonografija i zabava koje treba da nam promovišu nestanak crnogorske države 1918. i slično.

Dokazi o toj izjavi ne postoje.

Uslijedili su zapaljivi naslovi portala Alo i Srbija Danas kao što su: Eho modernog fašizma u Crnoj Gori – teška paranoja, Budva se digla protiv Srba, krenuo progon itd. koji dodatno dolivaju ulju ne vatru i raspiruju nacionalističke strasti, što svakako govori o sve izraženijem fenomenu polarizacije crnogorskog društva.

Ono što je DFC magazin posebno tangiralo u priči o Guči u Budvi, osim dezinformisanja javnosti prenošenjem netačnih izjava, je prenaglašena retorika narativa, koja može biti okidač izazivanja konflikta. Ipak, čini se da budvanske prilike najbolje opisuje poznata maksima zavadi pa vladaj!

Crnogorski pomorci su, prema najnovijem izvještaju portala Borba, još jednom bili akteri zaplijene, ovog puta 300 kilograma kokaina sa broda jedne evropske kompanije u glavnom gradu Filipina, Manili.

U naslovu članka Na Filipinima palo 300 kila kokaina: Među uhapšenima i pomorci iz Crne Gore! koji je portal Borba objavio 21. avgusta 2019. godine navodi se da su uhapšeni pomorci iz Crne Gore, , dok u samom sadržaju tog istog članka portal demantuje sopstveni naslov sljedećom rečenicom: Tamošnje vlasti nijesu saopštili identitet privedenih, a slobode je lišeno deset članova posade. Stoga, sam naslov možemo klasifikovati kao klikbejt, budući da je sasvim jasno da je upotrijebljen u svrhu pobuđivanja znatiželje, privlačenja pažnje i na kraju, dobijanja pregleda.

Skrinšot naslova članka sa portala Borba

S druge strane, činjenica da tekst portala Borba ni ovog puta nije prenio nijedan medij iz regiona, kao što nije ni u slučaju lažne objave o zaplijeni u Čileu, podstakla je DFC da pokrene istraživanje i utvrdi da li je i ovog puta riječ o lažnoj vijesti.

Detaljnijim istraživanjem kredibilnih filipinskih medija koji se bave aktuelnim temama, uključujući Manila Bulletin, Philippine Daily Inquirer i The Manila Times, nema pomena o zaplijeni kokaina ili hapšenjima, niti postoje članci da se nešto slično u skorije vrijeme u Manili dogodilo. Jedino što se može pronaći su informacije vezane za zaplijenu u Filadelfiji, koja se stvarno desila. Gugl pretraga takođe ne daje rezultate na ovu temu.

Nažalost, učestale tendenciozne objave portala Borba evidentno imaju za cilj da svojim propagandnim aktivnostima Crnogorce predstave kao loše momke. Pozivajući se isključivo na sopstvene izvore, nikad na javno dostupne zvanične informacije, objave portala Borba predstavljaju prijetnju profesionalnom novinarstvu i objektivnom i istinitom informisanju.

Na društvenim mrežama pojavila se vijest da je preminuo Grk koji je tokom NATO intervencije 1999. godine u Jugoslaviji iskazao otpor prema toj akciji.

Umro je Stefano Panajotis, covek koji je 1999. za vreme bombardovanja Srbije i Crne Gore organizovao proteste blokirao aerodrome, sprečio poletanje NATO aviona da ne bi bombardovali nasu zemlju. SLAVA MU, pisalo je na brojnim objavama na društvenim mrežama.

Nije problem što Stefanos Panajotis nije umro, nego to što vjerovatno nije ni postojao.  Pretrage otvorenih izvora o tome da je neki Stefanos Panajotis nekada organizovao proteste, blokirao aerodrome i sprečio poletanje NATO aviona iz Grčke ne daju rezultate.

Jedino što postoji je čovjek sa slike koja je u kratkom vremenskom periodu obišla društvene mreže. U pitanju je albanski poslanik Vanđel Dule (Vangjel Dule) , a u dva navrata je bio član Skupštine Savjeta Evrope.

Tako je sahranjen živ čovjek, pod imenom čovjeka koji ne postoji.

Vanđel Dule koji se, pak, našao na fotografijama u okviru objave da je to Stefan Panajotis zapravo je poslanik u albanskom parlamentu i predsjednik Stranke jedinstva za ljudska prava, koja štiti prava grčke manjine u Albaniji.

Rođen je 1968. godine u albanskom gradu Đirokaster. Od 2002. je predsjednik Stranke jedinstva za ljudska prava. Završio je engleski jezik na Univerzitetu u Tirani. Od 2002. do 2006., kao i od 2007 do 2010. bio je član Parlamentarne skupštine Savjeta Evrope.

Ovu lažnu vijest prenijeli su, između ostalih, srpske ekstremno desničarske stranke i pokreti, kao i crnogorski pokret Alternativa Crna Gora.

Iako se radi o fabrikovanoj informaciji, činjenica je da je do sada već preko 8.000 ljudi podijelilo originalnu objavu sa profila Саша Петровић na Fejsbuku.

Originalna objava na Fejsbuku koja je pokrenula lavinu reakcija na društvenim mrežama

Pokret Alternativa Crna Gora podijelila je (27. jula) sa pratiocima svog Fejsbuk naloga fotografiju fiskalnog računa hotela Iberostar Heritage Grand Perast, koja je izazvala brojne negativne komentare. Na taj način se ova politička partija pridružila nemalom broju onih koji se ovog ljeta svojski trude da predstave Crnu Goru nepoželjnom turističkom destinacijom.

Skrinšot sa Fejsbuk stranice Alternative

Nedavno se na meti kritika našao cjenovnik za koji se ispostavilo da je cjenovnik room service hotela Splendid. Najnovija objava odnosi se na fiskalni račun hotela Iberostar Heritage Grand Perast, takođe kategorisanog sa pet zvjezdica, koji je dio poznate španske hotelske grupe Iberostar.

Pratioci pomenute partije, oni skloni kritici unutrašnjeg stanja u državi, objavu su propratili ironičnim komentarima, ogorčeni visokim cijenama koje su, po njima, razlog loše sezone. Rijetki su zapazili da je u pitanju renomirani hotelski brend i izrazili čuđenje što je ta objava uopšte dospjela u javnost i zaslužila toliku pažnju. To objavu, kojom se potencira da su visoke cijene krive za sezonu koja propada, čini potpuno besmislenom.

Iako u pomenutoj objavi nije riječ o lažnoj vijesti (kao u slučaju Splendid) jer je autor upoznat da se radi o hotelu Iberostar Heritage Grand Perast, takav potez Alternative tumačimo kao jedan od načina za pridobijanje pristalica. S obzirom da većina primjedbi i ovog puta stiže iz unutrašnjosti gdje je socio-ekonomska situacija objektivno lošija, jasno je da takve tendenciozne objave lako privuku podršku tog dijela javnosti.

Međutim, potpuno podržavajući konstruktivnu kritiku, pitamo se da li je opravdano neosnovano stavljati u negativan konteks ono najljepše i najvrijednije u Crnoj Gori, a pogotovo zarad pridobijanja sitnih političkih poena.

Prema Izvještaju Evropske komisije za putovanja iz jula 2019, Crna Gora je u poređenju sa zemljama Evrope, za koje su ovakvi podaci dostupni, doživjela najveći nivo turističkog rasta u toku ove godine.

Nacionalna turistička organizacija saopštila je 12. avgusta da je od početka godine zabilježen rekordan prihod od taksi, te da u Crnoj Gori boravi 12% više turista ove u odnosu na isti period prošle godine.

Prema pokazateljima pomenutih relevantnih institucija, reklo bi se da je i ovogodišnja turistička sezona na putu da bude uspješna, suprotno skepticima koji prognoziraju podbačaj.

Gruzijsko društvo, poznato po kulturi protesta još od 19. vijeka i ruske aneksije, preko revolucionarnog perioda, sve do sovjetskih pedesetih i osamdesetih godina, ponovo je u prethodnih nekoliko mjeseci reagovalo na provokacije Moskve.

Gruzija je još tokom mandata Ševernadzea od 1995. do 2003. a još snažnije nakon Revolucije ruža 2004. godine jasno trasirala svoj put ka euroatlantskim integracijama, uz velike proteste i opstrukcije Kremlja koji Gruziju, kao i cijelo Zakavkazje sa Jermenijom i Azerbejdžanom, i dalje smatra svojim dvorištem. Zato je Rusija od početka rata igrala na etničke tenzije i iskoristila strah i emocije etničkih Abhaza i Osetina kako bi okupirala oko dvadeset procenata gruzijske teritorije.

Stalni osjećaj vojne prijetnje

Tokom avgustovskog rata 2008. godine, Rusi su demonstrirali silu i od tada permanentno uznemiravaju gruzijske građane u pograničnim područjima čestim hapšenjima, nekad i ubistvima civila gruzijske nacionalnosti. Normalan život u Gruziji, rast ekonomije i jačanje demokratije i reformi, nerijetko padaju u sjenku činjenice da se na samo 40 kilometara od glavnog grada Tbilisija nalaze ruske vojne baze bez saglasnosti gruzijske države. Za razliku od Gruzije, strah Jermenije od turske i azerbejdžanske agresije, održava bazu u Gjumriju na tromeđi Turske, Jermenije i Gruzije. Zato se Gruzija prirodno nalazi u stanju stalne vojne prijetnje od sve agresivnije raspoloženog susjeda.

S druge strane, zajednička religija sa Rusima, brojna gruzijska dijaspora u Moskvi, kao i kulturne i druge veze često vode ka pokušajima relativizacije činjenice da je Rusija okupirala dio gruzijske teritorije. Gruzija je svojevremneo bila odmorište Sovjetskog saveza, izlaz na toplo more. Nakon raspada SSSR-a, Gruzija je prošla period bolne tranzicije, ali nakon oporavka poslije promjena 2004. godine, ona opet postaje glavna inostrana turistička destinacija za Ruse. Brojni ruski opozicionari su u vrijeme Sakašvilija u Gruziji nalazili utočište.

Promjena kursa

Nakon smjene vlasti 2012. i 2013. godine i dolaska na vlast partije biznismena Bidzine Ivanišvilija, kurs prema Moskvi se dramatično mijenja, otopljavanu ekonomski, pa i politički odnosi. Primjer je ovogodišnja Interparlamentarna skupština pravoslavlja (IAO) sa sjedištem u Atini, koja je osnovana 1994. i u čijem radu učestvuje i Crna Gora sa Strahinjom Bulajićem iz DF kao aktuelnim članom. Skupština se sastala u Tbilisiju i njom je, paradoksalno,  predsjedavao ruski komunista, Sergej Gavrilov, poslanik u ruskom parlamentu. Samo prisustvo Gavrilova u Tbilisiju, kao nekog ko je agresivno podržavao okupaciju gruzijskih teritorija 2008. izazvalo je nemir u javnosti.

Gavrilov na mjestu predsjedavajućeg gruzijske Skupštine

Fotografija Gavrilova na mjestu predsjedavajućeg gruzijskog parlamenta i takođe fotografija fascikle ruske Dume pored mikrofona u glavnoj sali parlamenta, koje su objavljene na društvenim mrežama, bile su povod da opozicioni poslanici iz Sakašvilijevog Ujedinjenog Nacionalnog Pokreta (UNM) naprave skandal u skupštini i izazovu nerede. Tada su okupljeni protestanti zamalo linčovali Gavrilova na putu do aerodroma.

Povez preko oka – simbol protesta

Uz sve aktivnije rusko miješanje u gruzijsku politiku, prisustvo redakcije Sputnika u Tbilisiju, podršku ekstremnoj desnici, te širenje dezinformacija da američka vojska ima laboratoriju za biohemijsko oružje u jednom od pregrađa Tbilisija, progresivno nastrojeni Gruzijci su izgubili strpljenje i izašli na proteste.

Nakon nekoliko slučajeva policijske brutalnosti protesti su se proširili i brojni aktivisti iz nevladinog sektora su podržali revolt. Gubitak oka jednog od demonstranata učinio je da povez za oko bude simbol protesta, a zahtjev je bio ostavka ministra policije i prekid tolerantne politike prema ruskim političarima koji podržavaju okupaciju gruzijske teritorije.

Simbol protesta, Foto: Rojters

Ruski mediji su odmah krenuli u kampanju karakterisanja protesta kao izliva rusofobije i etničke mržnje, a iscenirani napad na ekipu državnog kanala Rossiya bio je na naslovnim stranama ruskih provladinih medija. Međutim, na protestima su se među demonstrantima na društvenim mrežama često mogli vidjeti Rusi, kao i reporteri ruskih opozicionih medija poput Dožda koji su slobodno izvještavali na ruskom jeziku iz samog centra dešavanja, bez da im iko ugrožava bezbjednost, naprotiv.

Zvanična reakcija Kremlja – bojkot

Ubrzo nakon otpočinjanja protesta uslijedila je prva zvanična reakcija Kremlja. Zabranjeni su svi komercijalni letovi za Gruziju i to neposredno pred početak turističke sezone. Moskva je na taj način planirala naškoditi gruzijskoj ekonomiji. Vrlo brzo je i gruzijsko vino postalo nekvalitetno za ruske standarde, baš kao i crnogorski Vranac tokom pristupanja NATO, 2017. godine.

Interesantno je kako su susjedna Jermenija i Bjelorusija iskoristile tu situaciju. Jerevanski aerodrom se ponudio kao alternativa, a na društvenim mrežama se pojavila nezvanična reklama bjeloruske Belavie sa sloganom: Vodimo vas u zemlje sa kojima se svađa vaš predsjednik, sa konekcijama iz Moskve preko Minska za Tbilisi, Kijev i Harkov.

Gruzijski aktivisti su dodatno na društvenim mrežama pokrenuli akciju Provedi ljeto u Gruziji #spendyoursummeringeorgia koja i dalje traje, a koja je odlična platforma za razmjenu utisaka sa ranijih putovanja po Gruziji, sa fotografijama nevjerovatno lijepih pejzaža, gastronomije i uopšte kulture te zemlje.

Nepromišljen ili osmišljen nastup?

Ubrzo nakon masovnih protesta, na opozicionoj televiziji Rustavi2, ničim izazvan, gruzijski voditelj Georgij Gabunija, autor političke emisije P.S. (Postscriptum), počinje svoju emisiju govoreći na ruskom jeziku i na najprizemniji način izgovara psovke na račun ruskog predsjednika i preminulih članova njegove porodice. Reakcija gruzijskog društva, po nekima i iscenirana, bila je za mnoge iznenađujuća. Iako se Putin smatra okupatorom, takav nivo javnog diskursa čak i prema neprijatelju, nema mjesta u gruzijskoj kulturi.

Nika Gvaramija, direktor Rustavi 2, Foto: RFERL

Da li se tako nešto očekivalo, upitno je, ali je neobično da su se ispred televizije Rustavi2 pojavili demonstrantni zahtijevajući otkaz novinara i ostavku direktora televizije Nike Gvaramije. Nepromišljen, a po nekima možda i iscenirani, nastup Georgija Gabunije doveo je premijera i predsjednicu Gruzije u situaciju da se moraju izvinjavati nekome ko to nikako ne zaslužuje.

Novinar je vrlo brzo otpušten, a tokom jula je ekspresnom presudom suda u Strazburu televizija Rustavi2 vraćena ranijem vlasniku, koji je najavio Gvaramijinu smjenu. Mnogi sumnjaju da je  Gvaramija, znajući za neminovnost presude, unaprijed osmislio strategiju da sačuva svoje mjesto u televiziji. Ako je tako, ostaje nejasna spremnost čovjeka da zbog ličnih interesa ugrozi poziciju svoje zemlje u jednom veoma komplikovanom odnosu prema agresivnom susjedu kojeg je često napadao.