Globalna zdravstvena kriza uslovljena pandemijom virusa korona, osim što je dramatično izmijenila društveno-političke, ekonomske i socijalne tokove, dala je moć društvenim mrežama da oblikuju i kreiranju percepciju stvarnosti. U vremenu svođenja znanja na kritički neobrađene informacije, izmještanje komunikacije i socijalne interakcije na društvene mreže usljed globalnih mjera izolacije, ističu se razmjere i posljedice dezinformacija i (ponovo) se otvara pitanje društvenog imuniteta na talas infodemije koji je zajedno sa virusom zapljusnuo svjetsko tlo.

Sučeljavanje na dva polja – medicinskom i polju dezinformacija dodatno usložnjava pojava vakcine koja je otvorila prostor daljim populističkim narativima i manipulacijama sa ciljem favorizovanja određene farmaceutske kompanije, odnosno države-proizvođača.    

S druge strane, regionalni mediji, dominantno iz Srbije, plasirali su proteklih mjeseci brojne pseudonaučne sadržaje kojima su nastojali kompromitovati kredibilitet i javno povjerenje u rad (zapadnih) zdravstvenih autoriteta.

Lažna vijest o uzroku smrti doktorke Topčić

Na Fejbuk profilu Marina Knežević 27. januara objavljeno je da je preminula direktorica Doma zdravlja u Drnišu, dr Blaženka Topičić nedugo nakon primljene vakcine protiv COVID-19. Da je u pitanju lažna vijesti potvrdila je lično dr Blaženka Topčić za hrvatski faktčet portal Faktograf. Istim pitanjem bavili su se i kolege iz Raskrinkavanja. Faktograf je objavio da su im iz bolnice u Šibeniku kazali da zbog zaštite podatka i Zakona o zaštiti pacijenata nijesu u mogućnosti dati detaljan odgovor zbog čega je dr Topčić došla u bolnicu. Tim putem možemo opovrgnuti neistinite navode u predmetnoj objavi koje se odnose na cjepivo i nuspojave za koje nemamo nikakva saznanja, odgovorili su iz bolnice.

Demanti univerziteta Oksford o smrti volontera

Razvoj vakcine kompanije Astra Zeneka u saradnji sa Univerzitetom Oksford pratile su spekulacije da je sumnjiva sa aspekta efikasnosti i nedovoljno bezbjedna za upotrebu nakon što je navodno utvrđeno da prouzrokuje ozbiljne neželjene događaje (hospitalizacija, životno ugrožavajuće posljedice ili smrt). Portali iz Srbije suu proteklom periodu, u senzacionalistički naslovljenim objavama pisali o smrti brazilskog dobrovoljca koji je vakcinu protiv korona virusa primio u trećoj fazi kliničkog ispitivanja. Navodimo neke od njih: EVO ŠTA NAS ČEKA: Preminuo volonter koji je primio vakcinu za koronu (Srbin.info), SVIJET U ŠOKU! Volonter umro od oksfordske vakcine protiv korona virusa! (Pravda) i BRITANSKA VAKCINA JE SMRTONOSNA! Preminuo dobrovoljac koji je učestvovao u testiranju cjepiva protiv korone! Evo šta kažu nadležni (Kurir). Nedugo nakon što je vijest postala viralna, uslijedila je reakcija Univerziteta u Oksfordu u kojoj je demantovano da je volonter preminuo od posljedica vakcine, jer volonter nije ni primio vakcinu.

I teze da zapadne vakcine utiču na sterilitet i seksualnu orjentaciju

Jedan od posljednjih obmanjujućih sadržaja o vakcini, na koji nije ostala imuna ni politička elita zapadnobalkanskih država, odnosi se na tezu da vakcine sa Zapada prouzrokuju neplodnost. Tako je predsjedavajući Predsjedništva BiH Milorad Dodik izjavio da ne vjeruje u komercijalne priče sa Zapada iz bojazni da će uticati na sterilitet stanovništva, te da će Republika Srpska vakcine dobavljati isključivo iz Rusije. Čuvena virusološkinja iz Srbije dr Ana Gligić saopštila je da ne postoji rizik po reproduktivno i opšte zdravlje vakcinisanih zapadnim vakcinama.  

Portal Srbin.info prenosi teoriju rabina Danijela Asora da vakcine protiv korona virusa pretvaraju ljude u homoseksualce. Asor dodaje i da je cjelokupna svjetska vakcinacija djelo zle svjetske vlade koja želi da uspostavi novi poredak u svijetu, što je već dobro poznata teorija zavjere. Iako ne postoje nikakvi dokazi za njegovu tvrdnju, ona je takođe u suprotnosti sa izjavama vodećih rabina koji su pozvali vjernike da se vakcinišu.

Uprkos infodemiji, u Crnoj Gori raste podrška vakcinaciji

Pandemija dezinformacija i teorija zavjere o korona virusu i vakcinama, koja je za posljedicu imala širenje straha, istakla je značaj povjerenja u rad institucija i neophodnost kontinuiranog pružanja pouzdanih informacija o vakcinama. Time bi se smanjili negativni efekti brojnih teorija zavjere i dezinformacija o vakcinama, ali i razvila odgovornost društva da identifikuje i analizira štetne narative. S tim u vezi, indikativno je nedavno sprovedeno istraživanje međunarodne nevladine organizacije Globsek, prema kojem se Crna Gora našla na prvom mjestu među državama Zapadnog Balkana, centralne i istočne Evrope po broju stanovnika koji vjeruju u teorije zavjere (četiri od deset građana).

Šta kaže struka?

Na sastanku ministarke dr Jelene Borovinić Bojović i šefa kancelarije Svjetske banke za Crnu Goru, Emanuela Salinasa, koji se održao 21. januara, ministarka je ocijenila da je trenutna situacija istovremeno i opomena i putokaz za dalje kreiranje zdravstvene politike, posebno za slučajeve koji zahtijevaju sistematičnost i organizovanost u postupanju. Dodala je i da je odgovor u vidu vakcinacije, na aktuelnu zdravstvenu krizu izazvanu pandemijom korona virusa, apsolutni prioritet. U tom smislu, ohrabrujući su rezultati posljednjeg istraživanja Ipsosa (decembar 2020) koji ukazuju da bi se gotovo svaki drugi građanin Crne Gore (42%) vakcinisao nekom od dostupnih vakcina, kao i da se broj građana koji iskazuju sumnju u vakcinu značajno smanjio (sa 22 na 17%).

Digitalni forenzički centar uputio je nadležnim institucijama (Ministarstvo zdravlja, IJZ) pitanja o svim aktuelnim temama obrađenim u tekstu, ali odgovor do izdavanja ovog
broja magazina nismo dobili.